آرى ، قرآن مجيد مىخواهد بگويد كمال و جمال او را از زبان آثار و نشانههايش بشنويد كه زبانِ آثار و نشانهها خيلى گوياتر و روشنتر از زبانِ خبر است .
اگر هزار نفر بگويند در فلان محل آتش است و يك ديوانه بگويد نيست ، بر اثر گفتار آن ديوانه در باور انسان ايجاد اختلال مىشود ، ولى اگر يك نفر دودى را كه آيه و علامت آتش است ببيند و هزاران نفر به او بگويند دراين محلّى كه دود مىبينى از آتش خبرى نيست در باورش هيچ اختلالى ايجاد نمىشود كه اثر در همه جا و در همه حال معرّف مؤثّر است . به همين منوال تمام آثار ، چه سماوى چه ارضى و چه نفسى كه تعدادشان از شماره بيرون است نشانههايى از آن وجود عزيز و آن ذات مقدّس و حكيم است ، همان عزيز و حكيمى كه برترين و بهترين و با فضيلتترين خلق خود ، حضرت محّمد صلى الله عليه و آله را براى تلاوت آيات و تزكيهء نفوس و تعليم كتاب و حكمت فرستاد ، تا با تلاوت آيات كمال و جلال و جمالش در ديدهء قلب انسان ظهور كند و با توجّه به اوصاف و اسمايش از طريق زحمات پيامبر ، در نفس ، حالت تزكيه آشكار گردد ، كه :
تَخَلَّقُوا بِأخْلاقِ اللّهِ . « 1 »
به اخلاق الهى آراسته شويد .
و با ياد گرفتن كتاب ، به دستورهاى حقّ و حلال و حرام او آشنا شده ، آنگاه زمينهء حكمت نظرى و عملى فراهم آيد و پس از طّى اين مراحل عالى رشد و كمال و به دست آوردن معرفت بتواند در مقام حمد و ستايش واقعى نه لفظىِ تنها برآيد كه حمد حقيقى جز با كمال مسلمانى و بصيرت و بينش و حقيقت و آگاهى و ايمان و عشق و عمل و اخلاق ، براى احدى ميسّر نيست .
اهل معرفت و آنان كه در سايهء چراغ علم و دانايى در راه رياضت و مجاهدت و
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار : 58 / 129 ؛ شرح الأسماء الحسنى : 2 / 41 .