« ملاحه » گرديد و آن را همراه يك برج ديگر تخليه كرد . سپس آهنگ وادى آش نمود و مسلمانان را از آنجا بيرون راند و در شهر و حومهء آن هيچ مسلمانى باقى نماند . او دژ آتدرش را ويران ساخت و در شهرها به ستم و بيداد پرداخت .
سلطان زغل ، ابوعبدالله محمد بن سعد ، عموى سلطان غرناطه ، با مشاهده اين اوضاع و احوال ، به مقصد مغرب از دريا گذشت . او به « وهران » و از آنجا به « تلمسان » رفت و در آنجا مستقر گرديد . در همين هنگام فرديناند ، پادشاه قشتاله ، به دليل بروز اختلاف ميان فرانسه و قشتاله ، به دورترين نقطه كشورش يعنى مرز فرانسه رفت . در پى آن پادشاه غرناطه « برشانه » را به محاصره درآورد و تصرف كرد و مسيحيان مقيم آنجا را به اسارت گرفت .
سرانجام مرحلهء سرنوشتساز اين جنگ درازمدت فرار رسيد . در 12 جمادى الآخر 896 ه / 1491 م ، سپاه قشتاله پايگاههاى خود را در شمال ترك گفت . فرناندو اين سپاه را به سوى مرغزار غرناطه هدايت كرد و دستشان را براى تباه ساختن كشت و زرع و نابودى روستاها بازگذاشت . او فرمان داد تا در كنار باروى شهر بنايى مستحكم ساختند و به خلاف گذشته عقب نشينى نكرد بلكه حلقهء محاصرهء غرناطه را تنگ و كار شهر را هر روز سختتر كرد .
جنگ خونين مدت هفت ماه ادامه يافت و محاصرهء مسلمانان سخت شد و ساكنان غرناطه تنها از يك مسير مىتوانستند كه از « بشرات » امكانات و آذوقه تهيه كنند .
با فرا رسيدن زمستان برف باريد . كمكرسانى قطع و غذا كمياب شد و گرسنگى و قحطى شدت گرفت . دشمن بر بيشتر جاهاى بيرون شهر چيره گشت . آن سال گذشت و سال بعد فرا رسيد . مردم با يكديگر به مشورت پرداختند و گفتند : « به خود آييد و با سلطان خويش گفت و گو كنيد » . سلطان دولتمردان و مشاورانش را فرا خواند و در اين باره سخن گفتند كه شمار دشمن هر روز بيشتر مىشود و به ما هيچ كمكى نمىرسد . گمان ما اين بود كه دشمن در زمستان عقبنشينى مىكند ولى محاسبهء ما غلط از آب درآمد و او ساختمان بنا كرد و به ما نزديك شد .
به خود و زنان و فرزندانتان بنگريد . تصميم نهايى بر اين شد كه كمترين زيان را انتخاب كنند .
شايع شد كه سران سپاه ( مسلمانان ) ، از بيم جان خود و مردم پيشتر درباره تسلم شهر با مسيحيان وارد گفت و گو شدهاند . آنها شرايط مورد نظر خود را عنوان كردند و مواردى را بر آنچه در صلح وادى آش تعيين شده بود افزودند . از جمله اينكه اگر الحمراى غرناطه و
روزهاى سرنوشت ساز در جنگهاى صليبى (فارسى) — صفحة 192
مساهمون: عبدالحسين بينش
ص١٩٢