تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — صفحة 99

دورهء چهارم : عصر كمال اجتهاد يا دورهء استقلال فقه شيعه از روزگار شيخ طوسى متوفى 460 ه . دورهء پنجم : عصر تقليد ؛ يعنى تا يك قرن پس از شيخ طوسى ؛ دورهء فضل بن حسن طوسى و قطب راوندى . دورهء ششم : عصر نهضت ؛ روزگار ابن ادريس حلّى متوفى 598 ه . و سيد بن طاووس متوفى 664 ه . دورهء هفتم : پيدايش اخباريان با ظهور محمّد امين استرآبادى 1036 ه . و مولى صالح مازندرانى 1080 ه . دورهء هشتم : عصر جديد استنباط يا روزگار آيت اللَّه وحيد بهبهانى و آقا باقر بهبهانى متوفى 1205 ه . دورهء نهم : عصر حاضر از زمانى شيخ انصارى 1281 ه . تاكنون « 1 » . در دوره‌هاى اوّل و دوم فقها تحت تأثير ائمه ( ع ) بوده‌اند و حيات واقعى اجتهاد از سالهاى ( 260 - 329 ه . ) بعد از غيبت صغرى ( دورهء سوم فقه ) شروع مىشود « 2 » . از قرن سوم تا هفتم ( دورهء اول تا دورهء ششم ادوار فقه ) فقه ايرانى و غير ايرانى به چشم مىخورند و غلبه با غير ايرانى است ، امّا از قرن هفتم به بعد غلبه با فقهاى ايران است « 3 » . شهيد مطهرى ضمن شرح حال مختصر 36 تن از مشاهير فقه و اصول از جمله على بن بابويه قمى ( 329 ه . ) ، شيخ مفيد ( 413 ه . ) ، سيد مرتضى ( 436 ه . ) ، شيخ ابو جعفر طوسى ( 408 ه . ) ، ابن ادريس حلّى ( 589 ه . ) ، محقق كركى ( 676 ه . ) ، محمّد بن مكّى ، شهيد اوّل ( 786 ه . ) ، علامه حلّى ( 726 ه . ) ، شيخ زين الدّين شهيد ثانى ( 966 ه . ) ، مقدّس اردبيلى ( 993 ه . ) ، محقق سبزوارى ( 1090 ه . ) ، وحيد بهبهانى ( 1205 ه . ) ، سيدمهدى بحرالعلوم ( 1212 ه . ) ، شيخ جعفر كاشف الغطاء ( 1228 ه . ) ، شيخ محمّد حسن صاحب جواهر الكلام ( 1266 ه . ) ، شيخ مرتضى انصارى ( 1281 ه . ) ، ميرزاى شيرازى ( 1312 ه . ) ، آخوند خراسانى ( 1329 ه . ) ، حاج ميرزا حسين نائينى ( 1355 ه . ) و ديگر علماى برجسته مىگويد :