تفسير علمى است كه دربارهء چگونگى نطق به الفاظ قرآن و مداولات و احكام فردى و تركيبى و معانى كه در آن الفاظ احتمال مىرود ، در حالت تركيب سخن مىگويد . « 1 » نخستين مفسّر قرآن كريم بدون ترديد على بن ابى طالب ( ع ) است و او نخستين كسى است كه در معارف قرآن و معرفت توحيد با روش عقلى و بيان عميق به تبيين و تفسير آيات قرآن همت گماشت « 2 » . اهتمام ايرانيان به تفسير بسيار بوده و اگر بخواهيم مفسران ايرانى از صدر اسلام تا به حال را معرفى كنيم ، « مثنوى هفتاد من » مىشود . بيشترين تفاسير شيعه را ايرانيان تأليف كرده‌اند : 1 . تفسير على بن ابراهيم قمى : از تفاسير معروف و معتبر شيعه اماميه است . وى معاصر امام حسن عسگرى و تا سال 307 ه در قيد حيات بوده است . 2 . تفسير عياشى : تأليف محمد بن محمود سمرقندى است . او ابتدا مذهب تسنن داشت و بعد به تشيع گرائيد . سمرقندى معاصر شيخ كلينى است . از پدرش سيصد هزار دينار به او ارث رسيد كه همه را صرف نسخ و مقابله و استنساخ و جمع كتاب كرد . عيّاشى ايرانى ولى عرب نژاد است و از علماى قرن سوّم محسوب مىشود . 3 . تفسير نعمانى : مؤلف آن ، ابو عبداللَّه محمّد بن ابراهيم بن جعفر نعمانى است . شاگرد شيخ كلينى و از علماى قرن چهارم محسوب مىشود .