تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — صفحة 33

صورت قبول اسلام بود . « 1 » عامه مردم به خصوص اقشار فرودست كه پرداخت جزيه براى آنها مقدور نبود ، بسيار زود به دين جديد تن در دادند . البته اين پذيرش در برخى موارد ظاهرى بود و مردم براى فرار از بار جزيه تظاهر به قبول اسلام مىكردند . نرشخى كه به زيبايى روند گرايش اهل بخارا را به اسلام بيان داشته است در اين باره مىنويسد : « هر بار اهل بخارا مسلمان شدندى و چون عرب بازگشتندى ، ردّت آوردندى . » « 2 » در هر صورت با فروكش كردن تعداد جزيه دهندگان ، ميزان ماليات جزيه نيز كاهش چشمگيرى يافت و امراى عرب كه دچار بهت شده بودند ، در برخى نواحى پرداخت جزيه براى نومسلمانان را نيز الزامى كردند « 3 » . لازم به ذكر است كه روند پذيرش اسلام در ميان ايرانيان در اواخر به خصوص از عهد خلفاى اموى رو به كندى گراييد . سرعت فتوحات و عدم آمادگى مسلمانان براى اداره اين سرزمينها و گرايش برخى از نومسلمانان به غنايم و ثروتها و در پيش گرفتن سياستهاى ناسنجيده ، آن گرايش روز افزون مردم به اسلام كه تا تصرف خراسان استمرار داشت ، را دچار سستى و رخوتى قابل توجه ساخت . به گونه‌اى كه روند انتشار اسلام در ماوراء النهر - كه جزء آخرين مناطقى بود كه به تصرف اعراب درآمد - بسيار كند بود . البته عامل اصلى آن به روش و سياستهاى نادرست خلفاى اموى در امور سياسى و ادارى و برخوردهاى نامناسب سرداران و لشكريان عرب با اهالى باز مىگشت . ساكنان اين نواحى تا مدتها بر اعتقادات و سنتهاى قديمى خويش پايدار ماندند و حاضر نشدند دين فاتحان عرب را پذيرا باشند . پرسش 1 . نارضايتى مردم ايران از حاكميت عصر ساسانى چه تأثيرى در گرايش آنها به دين اسلام داشت ؟ 2 . سادگى و بىآلايشى مبانى دين اسلام را شرح دهيد . 3 . تأثير تساهل و تسامح مذهبى دين اسلام را در اشاعه اين آيين توضيح دهيد . 4 . اهل ذمّه چه كسانى بودند و از چه حقوقى بهره‌مند بودند ؟ 5 . حذف ماليات جزيه چه تأثيرى در گرايش ذمّيان به دين اسلام داشت ؟