جاذبههاى دين اسلام
برخى نويسندگان سعى كردهاند اسلام آوردن ايرانيان را انقلابى درونى جلوه دهند و آن را تنها ناشى از نارضايتى مردم از فشار طبقاتى و تبعيضات نارواى اجتماعى و اقتصادى اشراف و مالكان به شمار آورند و چنين القاء كنند كه مردم ايران براى فرار از اين وضعيت رو به آيين اعراب نهادهاند . « 1 » اين گروه با تأكيد بر عوامل ياد شده ، جلوههاى ارزشمند و جاذبههاى دين اسلام را ناديده گرفتهاند . قدر مسلّم آن است كه گسترش وسيع و همه جانبه اسلام معلول اعتقاد به حقانيت اين دين بود . مكتب اسلام مجموعهاى از قوانين و مقررات آسمانى است كه مردم سعادت خويش را در اجراى آن مىدانستند . عامه مردم ابتدا حقانيت دين اسلام را به طرق گوناگون كشف مىكردند و سپس آن را مىپذيرفتند . استاد مرتضى مطهرى در اين باره معتقد است : حقيقت اين است كه علت تشيع ايرانيان و علت مسلمان شدنشان يك چيز است ، ايرانى روح خود را با اسلام سازگار ديد و گم گشتهء خود را در اسلام يافت . مردم ايران كه طبعاً مردمى باهوش بودند و به علاوه سابقه فرهنگ و تمدن داشتند ، بيش از هر ملت ديگرى نسبت به اسلام شيفتگى نشان دادند و به آن خدمت كردند . مردمايران بيش از هر ملت ديگرى به روح و معناى اسلام توجه داشتند . « 2 »
برابرى و مساوات
عدالتخواهى و مساواتطلبى دين اسلام نقش بسيار مهمى در جذب مردم ايران به سوى اسلام داشت . « 3 » استاد مطهرى در اين زمينه چنين مىنگارد :