پس از فتح تيسفون سپاه اسلام در قالب گروههاى پراكنده نظامى از چندين جهت نواحى داخلى ايران را در نورديدند . آنان پس از آنكه جلولا و حلوان را در اندك زمانى فتح كردند ، به سمت نهاوند تاختند . همزمان با اين فتوحات بخشى از سپاه اسلام ، خوزستان را به تدريج فتح نمود . « 1 » نهاوند آخرين نبرد اساسى ميان دو سپاه ايران و اسلام بود . ايرانيان با وجود آنكه نيروى فراوانى براى مقابله گردآورده بودند ، گرفتار تاكتيك جنگى لشكريان اسلام به سركردگى نعمان بن مقرن شده و شكست هولناكى را متحمل گشتند . « 2 » مسلمانان پيروزى خود بر ايرانيان را در نبرد نهاوند « فتح الفتوح » خواندند ؛ چرا كه پس از اين پيروزى شاكلهء امپراتورى ساسانى و قدرت مركزى ايران به طور كامل تباه گشت ، بقاياى توان سياسى و نظامى ايرانيان در هم شكسته شد و ديگر نيرويى براى مقاومت در برابر اعراب مسلمان باقى نماند . « 3 » با فتح نهاوند و همدان توسط مسلمانان به سال 22 هجرى ، شرايط مناسب براى تسخير تمام ايران فراهم شد و نقاط مختلف يكى پس از ديگرى به تصرف سپاه اسلام درآمد ؛ به گونه‌اى تا سال 31 هجرى مسلمانان تا سواحل آمودريا پيش رفتند . پيشروى لشكريان اسلام در مناطق مركزى سرعتى چشمگير داشت و در كم‌تر از يك دهه تمامى سرزمين ايران به جز طبرستان ، ديلمان و برخى نواحى مرزى ، تحت سيطرهء سياسى مسلمانان درآمد . در برخى شهرها مانند فارس و آذربايجان ، كه از ديرباز مراكز دينى ساسانيان بودند ، پايدارى سختى در برابر اعراب شكل گرفت و تنها با فتح نظامى گشوده شدند ؛ ولى گشايش بسيارى از شهرهاى ايران به واسطه عقد قرارداد صلح بوده است . « 4 »