مقدمه لشكركشى منسجم مسلمانان به ايران واقعهاى بود كه در ذوقار روى داد و اعراب توانستند حيره را تصرف كنند . با فتح حيره راه نفوذ مسلمانان به ايران هموار شد . شهر حيره نخستين نقطه از امپراتورى ساسانى بود كه از آنجا خراج به دربار خلافت فرستاده شد . « 1 » دولتمردان ساسانى پيشروى مسلمانان تا حيره را حملهاى غارتگرانه از سوى بدويان براى كسب غنيمت مىپنداشتند ؛ چرا كه اين امر در آن دوره معمول بود و بدويان ، كه خوى غارتگرى و غنيمتگيرى داشتند ، همواره بر نقاط مرزى هجوم مىآوردند . « 2 » واقعيت اين است كه حملات نخستين مسلمانان تابع اصول و نقشهء از پيش تعيين شدهاى نبود ؛ و بيشتر حالت تاخت و تازهاى سرحدى داشت . وقتى مسلمانان در برابر خود مقاومت سختى از جانب ايرانيان نديدند ، به دامنه حملات خويش افزودند و وارد كارزارى جدى با ايرانيان شدند . امپراتورى ساسانى براى باز پسگيرى حيره نيروى فراوانى به سركردگى بهمن جادويه گسيل داشت كه نتيجهاش شكست و هزيمت سپاه مسلمانان در نبرد جسر ( 13 ق . ) و كشته شدن سردار سپاه اسلام « ابوعبيد ثقفى » بود . « 3 » در اين نبرد مسلمانان على رغم دليرى و شجاعتى كه به خرج دادند ، به دليل حضور فيلهاى قوى هيكل در سپاه ايران ، پراكنده شدند و شكست خوردند . « 4 » شكست ابوعبيد و همراهانش در جنگ جسر ( پل ) خليفه دوم را به شدت نگران كرد و او را بر آن داشت تا براى تلافى شكست نيروى بيشترى به منطقه روانه كند . « 5 » با پيروزى ايرانيان در نبرد جسر ، حيره از دست مسلمانان بيرون آمد ، اما هنوز مدتى نگذشته بود كه مسلمانان در نبرد بُويَب بر سپاه ايران چيره گشتند « 6 » و دگرباره بر حيره تسلط
تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — صفحة 21
مساهمون: عبدالحسين برهانيان
ص٢١
هامش
( 1 ) . بلاذرى ، پيشين ، ص 5 ؛ نفيسى ، پيشين ، ص 86 .
( 2 ) . ريچارد نلسون فراى ، عصر زرين فرهنگ و تمدن اسلامى ، ص 73 .
( 3 ) . بلاذرى ، پيشين ، ص 14 ؛ دينورى ، پيشين ، ص 144 .
( 4 ) . همان ، ص 151 .
( 5 ) . غلامحسين زرگرىنژاد ، تاريخ تحليلى اسلام ، ص 100 .
( 6 ) . غلامحسين زرگرى نژاد ، پيشين ، ص 101 .