تاريخ زندگانى امام رضا (ع) (فارسى) — صفحة 143

اوضاع و احوال سياسى پيش برود و در هر زمان گرايشى نشان دهد . عملكرد مأمون گوياى آن است كه وى در روشها و موضعگيريهاى سياسى از مبادى عقيدتى خود پيروى نمىكرد ، بلكه اعتقادات خويش را متناسب با شرايط سياسى ابراز و هماهنگ مىساخت . « 1 » پس از اين بيان كوتاه برمىگرديم به پاسخ به سؤال بالا . آنچه در مورد تشيّع مأمون مىتوان گفت اين است كه : - اوّلًا ممكن است اظهار تمايل وى به اميرمؤمنان ( ع ) نشأت گرفته از اعتقاد او به مذهب معتزليان بغداد همچون « بِشْرِ بن معتمر » و « بشر بن غياث » باشد كه بر اين باور بودند حضرت على ( ع ) بعد از پيامبر ( ص ) برترين آفريده خداوند است و اعمال آدمى از خود اوست و قرآن مخلوق است . « 2 » بسيارى از مورخان نوشته‌اند مأمون بر مذهب معتزله بوده است ؛ از اين رو ، پيروان اين مذهب گرد او مجتمع بودند . « 3 » بر اين اساس احتمال قوى مىرود مراد از تشيّع مأمون كه در نوشتهء مورخان ، حتى كلمات خود او آمده است صرفاً اظهار تمايل وى به حضرت على ( ع ) و برتر دانستن آن حضرت از ساير صحابه و نيز خلفا باشد نه معناى اصطلاحىاش كه امروزه به ذهن مىآيد و در مقابل « تسنّن » است . - ثانياً بر فرض كه بپذيريم او شيعه به معناى اصطلاحى كلمه بوده است بايد گفت : عملكردش نشانگر آن است كه او بر ضدّ اعتقادش رفتار كرده و به تعبير شهيد مطهرى « شيعهء امام كش » بوده است ، مانند مردم كوفه كه برغم داشتن گرايشهاى شيعى ، امام