تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اديان الهى و فرق اسلامى (فارسى) — صفحة 224

مساهمون:

ص٢٢٤

ديدگاه صحيح در صفات خبري

براي دستيابى به مقصود جدى گوينده بايد أصول عقلايى محاوره وگفتگو را در نظر گرفت ولفظ را با توجه به قراين موجود در كلام معنى كرد . توضيح اين‌كه در مورد جمله‌اى مانند « فلانى با آن ثروت سرشار دست بسته است » ظهور ابتدايى ودلالت تصورى اين ألفاظ ، همان بسته بودن دستى است كه يكى از اعضاى انسان است لكن با توجه به قراين موجود ، ظهور عرفى اين جمله ودلالت تصديقىاش ، نداشتن بذل وبخشش است وبسته بودن دست كناية از آن است . آياتي كه دستاويز مجسمه ومشبهه قرار گرفته ، دو نوع ظهور دارد : 1 - ظهور ابتدائي يا دلالت تصورى « 1 » كلمات كه كاشف از منظور جدى خداوند نيست . 2 - ظهور مستقر يا دلالت تصديقي كه با ملاحظهء قراين متصله ومنفصله ، كاشف از مراد جدى است . با توجه به اين بيان ، هيچ‌كدام از آيات مورد نظر اشاعره ، ظاهر در تجسيم وتشبيه نيستند تا نيازمند آن باشيم كه قيد « بدون كيفيت » را همراه صفات خبري بكار بريم ، زيرا جمله‌اى همانند « يد الله فوق أيديهم » كناية از برتر بودن قدرت خداوند است واستعمال كنايى ومجازى با تكيه بر قراين متصله يا منفصله « 2 » ، خلاف أصول عقلايى محاوره نيست .

اشاعره ورؤيت خدا در قيامت

قبل از اشاعره ، امام أهل حديث أحمد بن حنبل نيز ديده شدن خدا در قيامت را جزو عقايد سلف صالح شمرده وانكار آن را بدعت شمرده است . لازم به ذكر است كه مورد بحث آنان ، ديدن خدا با چشم حسى وفيزيكى است كه تحقق آن در گرو يك رشته شرايط فيزيكى است كه بدان اشاره مىشود :
هامش
( 1 ) - منظور از دلالت تصورى معنايى است كه از شنيدن لفظ به ذهن مىآيد ولو آن را از شخص خوابيده‌اى بشنويم ومقصود از دلالت تصديقي اين است كه ظاهر لفظ با توجه به قراين حاكى از اين باشد كه گوينده معنا را قصد كرده وهدفش از القاء لفظ ، تفهيم آن معناست . ر . ك : دروس في علم الأصول ، الحلقة الأولى ، سيد محمدباقر صدر ، ص 106 ، دارالكتاب اللبناني .
( 2 ) - قرينهء متصله ، امرى است پيوسته به كلام وهمراه آن وقرينهء منفصله چيزى است جداى از كلام ، مانند آية « ليس كمثله شئ » نسبت به آياتي كه در نظر اشاعره بر صفات خبري دلالت دارند .