بررسى مذاهب و فرق (فارسى) — صفحة 60

ب - شناخت صفات ذاتيه و فعليهء الهى . ج - تبيين عينيّت يا مغايرت صفات با ذات . د - تنزيه خداوند از صفات مخلوق مانند جسميت ، احتياج ، داشتن اعضا و جوارح و . . . . ه - تنزيه خداوند از امكان ديده شدن ولو در آخرت . معتزله از ميان مسائل ياد شده بيشتر به سه دستهء اخير توجه كرده‌اند و از بقيه به‌طور اجمال گذشته‌اند ، زيرا در آنها اختلافى با ديگر فرقه‌ها نداشته‌اند « 1 » و منظورشان از توحيد اين است‌كه خداوند مثل ندارد ، منزه از صفات مخلوق است و صفاتش نظير علم ، قدرت و حيات با ذات او يگانه هستند ، به اين معنا كه مفاهيم مختلف - اسم و صفات - به يك وجود موجودند نه اين‌كه مفهوم لفظ « الله » همان مفهوم علم ، قدرت و حيات باشد . آنان مىگويند اگر آن‌گونه كه اهل حديث و اشاعره قائلند ، صفات خدا مغاير با ذاتش باشد ، تعدد قدما يا تركيب و جزءداشتن لازم مىآيدكه خلاف ضرورت اديان الهى است . از اين رو معتزله به نفى صفات مشهورند و منظورشان نفى صفات زايد بر ذات است . « 2 » ديدگاه معتزله پيرامون توحيد داراى ارزش علمى و برهانى است و از دانش « 3 » امير مؤمنان على عليه السلام اقتباس شده است ؛ زيرا و اصل بن عطا بنيان‌گذار معتزله طبق گفته ابن ابى الحديد « 4 » ، شاگرد هاشم بن محمد بن حنفيه و محمد بن حنفيه شاگرد مكتب پدرش على عليه السلام بوده است . ديدگاه معتزله در صفات خبرى دانشمندان كلام ، صفات خداوند را به صفات ذاتى و خبرى تقسيم كرده‌اند « 5 » . آن دسته از صفاتى كه بر نوعى كمال دلالت دارند و از راه عقل قابل اثباتند مانند علم ، حيات و قدرت ، صفات ذاتى و صفاتى كه انسان هرگز از طريق عقل به آنها راه نمىبرد و تنها از