معروف و نهى از منكر . لازم به ذكر است اصول ياد شده نمىتواند مشتمل بر همهء اصول دين باشد كه اعتقاد به آن معيار اسلام و ايمان است ، زيرا اعتقاد به نبوّت پيامبر صلى الله عليه و آله از اصول دين است و منكرش كافر است درحالى كه معتزله متعرض آن نشده‌اند و از طرفى اعتقاد به مؤمن و كافر نبودن صاحب گناه كبيره ( كه معناى منزلت بين المنزلتين است ) نمىتواند جزو اصول دين باشد به‌گونه‌اى كه بىاعتقادى نسبت به آن موجب خروج از ايمان گردد . پس اصول پنجگانهء معتزله نسبت به اصول دين ، نه جامع افراد است نه مانع اغيار . به‌نظر مىرسد آنچه معتزله عرضه كرده‌اند مسائلى است كه آنان در بحث‌هاى علمى - كلامى خود با فرقه‌هاى مخالفشان ، براى رد برايشان به‌عنوان اصول پنجگانه ياد كرده‌اند . چنان‌كه تعدادى از اصول عقائد اهل حديث و اشاعره نيز اين‌گونه است . مانند قديم بودن قرآن كه آنان انكارش را كفر و بدعت‌گذارى در دين شمردند درحالىكه هيچ نصّى وجود ندارد كه آن را دليل اين اعتقاد قرار دهند . بهتر بود اين فرقه‌ها اصول كلامى خود را از اصول دين جدا مىكردند و اين‌كه براى ورود به فرقهء مزبور ، پذيرش اصولى چند نيز لازم است . لكن بزرگان معتزله همانند قاضى عبدالجبار « 1 » ، اعتقاد به اصول ياد شده را بر هر مسلمانى واجب دانسته و گفته‌اند : مخالف اين اصول ، يا كافر است يا فاسق يا خطاكار « 2 » ! ! .