تعبيرات ادعيه در مقام عذرخواهى و بخشش طلبيدن بنده شرمنده كه به مولاى بخشنده خود بر مىگردد ، بسيار مناسب حال و مقام ادا شده ، و حزنانگيز و سوزناك و گريهآور است . « 1 » اين گريه كه نتيجه توبه و بازگشت به خداست ، شوينده روح آلوده و پاك كننده آثار شوم گناه از دامن انسان است . گريهاى كه هنگام خواندن دعا از ديدگان بندگان شايسته خدا جارى مىشود از اين قبيل است ، و چنين اشكى است كه قطرهاى از آن - به تعبير امام صادق « 2 » ( ع ) انبوه آتش خشم خدا را فرو مىنشاند . ارزش كيفى اين گريه - كه امام بدان اشاره مىفرمايد - از اين جهت است كه زبان اعتذار و پوزشطلبى است . گريه شرمسارى و توبه نشان ايمان راستين و عميق ، و اعتقاد صميمى به حسابرسى و جزاى الهى ، و عدالت در دستگاه خلقت و بيم از روز پاداش است ، كه سنگينى ذرهاى خير و شر هم در ترازوى عدل آنجا معين و معلوم مىشود . آگاهى يافتن بهاحوال شخصى و حسابرسى عمر از دست رفته و ندامت و توبه ، طبعاً اشكى را كه از قله عقيده و ايمان روان شده از بستر ديدگان جارى مىكند : اشكى گرم با آهى سرد از دلى پر درد ، اشكى زداينده آلودگيهاى روانى و حياتبخش روح پژمرده و قلب افسرده .
عاشورا شناسى (فارسى) — صفحة 401
مساهمون: پژوهشكده تحقيقات اسلامى
ص٤٠١
معرفت خداى تعالى چون هر شناخت صحيح عالمانه آثارى ويژه دارد . چون انسان از مراحل ابتدائى خداشناسى بگذرد ، با رعايت برنامههاى خودسازى در اسلام و توجه خالصانه به عبادات ، معرفتى در سطح برتر از عموم مىيابد و جلال و جمال پروردگار بيشتر بر او جلوه مىكند .
تأمل و تفكر در عظمت آفرينش و كبريايىآفريدگار از يك سو ، اهميت تكاليف و مسئوليتهاى مختلف انسان - كه بار امانت الهى را بر دوش دارد - از ديگر سو ، خوفى خاص
هامش
( 1 ) . در دعاى كميل آمده : خدايا ! به آنكه سرمايهاش اميد و سلاحش گريه است رحم كن .
در دعاى ابوحمزه امام زين العابدين مىفرمايد : چرا نگريم و حال آنكه نمىدانم سرانجام من چيست ؟ و نفسم مرا گول مىزند و روزگار مرا مىفريبد . . .
دعاى مذكور را در كتاب مفاتيح الجنان تأليف شيخ عباس قمى ( از انتشارات كتابفروشى اسلاميه ) مىتوان ديد ( شماره 25 ، صفحات 102 و 269 ) .
( 2 ) . الاصول من الكافى ، باب البكاء ، ج 2 / 481 ، حديث 1 .