در تمايلات اجتماعى و عالى انسان دارد ، نيز انگيزه گريستن مىشود . با مثالى چند به توضيح مقصود مىپردازيم :
اندوه ناشى از مرگ فرزند يا فراق دوست دلبند يا رنج و درد جسمانى و زيان مالى كه سبب گريه مىشود و در واقع به علت از دست دادن متعلقات شخصى و وابستگىهاى مادى و خصوصى است لذا ارزش اخلاقى ندارد .
مرتبه برتر و روحانى چنين دلبستگىهايى به صورت علاقه به رفيق شايسته يا معلم و مربى اخلاق جلوهگر مىشود ، كه ممكن است دورى يا فقدان آنها سبب تألم و گريه شود . اين نوع گريه نسبت به گريه نوع اول ارزنده است ، چون بازگشت آن به علاقه به « خير » و « فضيلت » و « كمال » است ، اما باز « من » نيز در آن دخالت دارد : دوست من ، محبوب من ، معلم من .
گاه با آنكه « من » در گريستن مطرح است اما گريه ناشى از اعتقادات دينى و قيود خاص اخلاقى است كه آن را مقدس و ارزشمند مىگرداند ، مانند گريهاى كه منشأ آن توبه و ندامت يا خوف و خشيت است . ضمن بر شمردن انواع گريه انگيزهها و علل روحى آن نيز روشنتر مىشود .
گريه ندامت
از عوامل اندوهزايى كه منجر به « گريه » مىشود ، محاسبه نفس و حسابرسى شخصى است كه با فرا ياد آوردن خطاها و زشتكارىها - كه همه كمابيش داريم - انجام مىگيرد . محاسبه نفس يكى از تعليمات اصيل اسلامى و دستورهاى اخلاقى است براى پاك نگاه داشتن خود از آلودگيهاى نفسانى و جبران مافات و تدارك سريع گناهانى كه از سر غفلت يا غرور و شهوت از آدميزاد سر زده است .
توجه به گذشته تاريك و گناهآلود ، طبعاً هر مسلمان عقيدهمندى را شرمنده و پشيمان مىگرداند ، و اين پشيمانى بيم از آثار سوء خطاها و عواقب سخت معاصى را همراه دارد ، و اشك حسرت و ندامت از چشمان انسانى كه متذكر و متنبه شده جارى مىگرداند .