لازم است ما از خود سؤال كنيم كه چه رابطهاى ميان شهادت حسين بن على و نيرو گرفتن اسلام و زنده شدن اصول و فروع دين وجود دارد ؟ زيرا مىدانيم صرف اين كه خونى ريخته بشود منشأ اين امور نمىشود . بنابر اين ميان قيام و نهضت و شهادت حسين بن على و اين آثارى كه ما مىگوييم و مدعى آن هستيم و واقعاً تاريخ هم نشان مىدهد كه حقيقت دارد ، چه رابطهاى وجود دارد ؟ اين رابطه را ما وقتى مىتوانيم درك بكنيم كه موضوع گفته شده در دو گفتار پيشين را كاملًا در نظر بگيريم .
اگر شهادت حسينبن على صرفاً يك جريان حزنآور مىبود ، اگر صرفاً يك مصيبت مىبود ، اگر صرفاً اين مىبود كه خونى بناحق ريخته شده است و به تعبير ديگر صرفاً نفله شدن يك شخصيت مىبود ولو شخصيت بسيار بزرگى ، هرگز چنين آثارى را به دنبال خود نمىآورد . شهادت حسين بن على از آن جهت اين آثار را به دنبال خود آورد كه - به تعبيرى كه عرض كرديم - نهضت او يك حماسهء بزرگ اسلامى و الهى بود ؛ از اين جهت كه اين داستان و تاريخچه ، تنها يك مصيبت و يك جنايت و ستمگرى از طرف عدهاى جنايتگر و ستمگر نبود ، بلكه يك قهرمانى بسيار بسيار بزرگ از طرف همان كسى بود كه جنايتها را بر او وارد كردند .
شهادت حسينبن على حيات تازهاى در عالم اسلام دميد و - همانطور كه در گفتار اول گفتيم - اثر و خاصيت يك سخن يا تاريخچه و يا شخصيت حماسى اين است كه در روحْ موج به وجود مىآورد ، حميّت و غيرت به وجود مىآورد ، شجاعت و صلابت به وجود مىآورد ؛ در بدنها ، خونها را به حركت و جوشش درمىآورد و تنها را از رخوت و سستى خارج مىكند و چابك و چالاك مىنمايد .
چه بسيار خونها در محيطهايى ريخته مىشود كه چون فقط جنبهء خونريزى دارد ، اثرش مرعوبيت مردم است ، اثرش اين است كه از نيروى مردم و ملت مىكاهد و نفسها بيشتر در سينهها حبس مىشود . اما شهادتهايى در دنيا هست كه به دنبال خودش روشنايى و صفا براى اجتماع مىآورد . شما در حالت فرد امتحان كرده و ديدهايد كه بعضى از اعمال است كه قلب انسان را مكدّر مىكند ولى بعضى ديگر از اعمال است كه قلب انسان را روشن مىكند ، صفا و جلا مىدهد . اين حالت عيناً در اجتماع هم هست . بعضى از پديدههاى اجتماعى ، روح اجتماع را تاريك و كدر مىكند ، ترس و رعب در اجتماع به وجود مىآورد ، به اجتماع حالت
عاشورا شناسى (فارسى) — صفحة 269
مساهمون: پژوهشكده تحقيقات اسلامى
ص٢٦٩