در ميان شهداىوالامقام احُد تنها يك استثناء وجود داشت و آن حنظلة بن ابىعامر ملقّب به « غسيل الملائكه » بود كه با پادرميانى پدرش از مثلهشدن رهايى يافت . « 1 » اما ساير شهدا آماج درندهخويى وكينه توزى دشمن قرار گرفتند ، و در اين ميان سهم حمزه به مراتب از ديگر شهدا بيشتر بود . « 2 » حمزه تاوقتى زنده بود مانند گردبادى توفنده صفوف دشمن را درهم مى شكست وسراسر لشكر خصم را در مىنورديد و دانه درشتهاى آنان را شكار مىكرد . « 3 » و كسى به خود جرأت نمىدأد كه به وى نزديك شود و با او پنجه در پتجه افكند ، اما از لحظهاى كه پايش به كنارهء جويبار برخورد كرد « 4 » و وحشى باپرتاب زوبين او را شهيد كرد تالحظهاى كه به خاك سپرده شد چندين بار قامت افراشتهءبه خون خفتهء وى هدف انتقامجويى دشمن قرار گرفت . نخست : در لحظهء شهادت وقتى دشمن متوجه شد كه قهرمان احُد از پاى در آمد به سوى او يورش بردند و تا توانستند ضربت تيغ ونى بر بدنش وارد آوردند ، و عقدههاى خود را كه از او به دل گرفته بودند بر آوردند . « 5 » دومين بار : آن وقتى بود كه وحشى شادى كنان خود را به « هند » رساند
سرداران صدر اسلام (فارسى) — صفحة 83
مساهمون: پژوهشكده تحقيقات اسلامى
ص٨٣
هامش
( 1 ) . حبيب السير ، ج 1 ، ص 343 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 20 ، ص 18 .
( 3 ) . كامل ابن اثير ، ج 2 ، ص 127 .
( 4 ) . در تاريخ آمده است كه در روز پيش از واقعهء احد باران فراوانى باريدن گرفت ، وچونموقعيت رزمى سپاه دشمن پستتر بود باران به سمت آنان سرازير مىشد و گل ولاى ومواد آبرفتى را زير پاى آنان مىگستراند ، به گونهاى كه تحرك و نقل وانتقال دشمن بسيار كند انجام مىگرفت . درحالى كه باران چنان اثرى روى موقعيت رزمى مسلمانان نداشت . اما ازاينكه حمزه عاقبت در اثر لغزندگى كنارهء جويباربه زمين اصابت كرد وسبب شهادتش گرديد مىتوان اين نتيجه را به دست آورد كه حمزه در لحظهء شهادت در اعماق دشمن نفوذ داشته وبنابراين پيكر مطهرش از دسترس مسلمانان دور بوده و كاملا در اختيار دشمن قرارداشته است .
( 5 ) . تنقيحالمقال ، مامقانى ، ج 1 ، ص 375 .