گندم كه مورد نهى و كراهت خداى متعال بوده است تناول نمود و مورد خطاب و عتاب حضرت حقّ قرار گرفت كه با وجود امر و نهى ما چرا از آن تناول نمودى ؟ حضرت آدم در مقام توبه و انابه برآمد و خداوند او را مورد رأفت و عطوفت و مغفرت خويش قرار داد :
فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحيم [ 1 ]
« آدم از ناحيه پروردگار كلمات و معانى را كه موجب آمرزش و بخشش او مىشده است فرا گرفت و با آن كلمات و مفاهيم با خداوند راز و نياز نمود و نفس خود را در برابر اراده و مشيّت حقّ خاضع و خاشع ساخت ، خداوند نيز بر او رحمت آورد و او را بيامرزيد . خداوند بسيار بسيار آمرزنده و با رأفت و رحمت است . »
شيطان در اين مسأله كه همه افعال و اعمال به اراده و مشيّت حقّ برمىگردد اشتباه نكرد و از اين جهت راست مىگفت چه اينكه حضرت آدم نيز بر اين نكته واقف بود و مىديد كه همه امور مستند به اراده و خواست پروردگار است ، و ليكن اشتباه شيطان اين بود كه اختيار خود را در اين سرپيچى ناديده گرفت و اين سرپيچى را به خداى متعال نسبت داد درحاليكه شيطان موجودى مختار و با اراده بود و از روى اختيار و اراده نخواست كه در برابر امر پروردگار كرنش نمايد و به آدم سجده كند و امّا آدم اين سرپيچى را ناشى از اختيار خود و ضعف خود و سستى در عمل و عدم عزم بر اجراى اوامر و نواهى پروردگار ديد و ابراز ندامت و عجز نمود و اين نافرمانى را از روى ادب به خود نسبت داد و خداوند هم به واسطه اين ادب و خضوع او را مورد عفو و اغماض و رحمت قرار داد .
و اين است رمز و راز حقيقت توحيد افعالى و موقعيّت اختيار انسان در قبال آن .
عدم جواز تفسير امور و وقائع به دلخواه انسان
هامش
[ 1 ] - سوره البقرة ( 2 ) آيه 37 .