در هر آن كارى كه ميلستت بدان * قدرتِ خود را همىبينى عيان
در هر آن كارى كه ميلت نيست و خواست * اندر آن جبرى شدى كين از خداست
انبياء در كار دنيا جبرىاند * كافران در كار عقبى جبرىاند
انبياء را كار عقبى اختيار * جاهلان را كار دنيا اختيار
زآنكه هر مرغى به سوى جنس خويش * مىپرد او در پس و جان پيش پيش
كافران چون جنس سجّين آمدند * سجن دنيا را خوش آئين آمدند
انبياء چون جنس عِلّيين بُدند * سوى علّيينِ جان و دل شدند
اين سخن پايان ندارد ليك ما * باز گوئيم آن تمامى قصه را [ 1 ]
بهشت و دوزخ زائيدهء اعمال انسان در دنياست
و لهذا خداى متعال پاداش و جزاى هر دو گروه صالح و طالح را معلول افعال و كردار خود آنان مىداند و بهشت و دوزخ را نتيجه و زائيدهء نفس اعمال انسان در دنيا به حساب مىآورد :
حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ ، لَعَلِّى أَعْمَلُ صالِحاً فيما تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّها كَلِمَة هُوَ قائِلُها وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ، فَإِذا نُفِخَ فِى الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ ، فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازينُهُ فَأُولئِكَ هُمُ
هامش
[ 1 ] - مثنوى معنوى ، دفتر اوّل .