مطّلع نخواهيم گشت ، امّا آيا براى نويسنده اين كتاب ، اطّلاع بر صفحات ، متوقّف بر قرائت صفحه قبل است ؟ و تا آن را نخواند و عبور نكند به صفحه بعد منتقل نمىشود ؟ براى مؤلّف كتاب اطّلاع بر صفحه سيصد و شصت و پنج به همان مقدار است كه بر صفحه يك و دو آگاهى و اشراف دارد ، بدون ذرّهاى كم و زياد ، و بدون كمترين نقصان و زياده ، و همه در يك سطح قرار دارند .
پس از توضيح اين نكته به اين مطلب مىرسيم :
اوّلًا : وحيى كه توسّط جبرائيل در هر زمان بر رسول خدا نازل مىشده است گرچه داراى صورتها و اشكال متفاوت بوده است ، ولى همه آنها حكايت از يك كتاب تشريع تدوين شده و مبوّب دارد كه هر روز صفحهاى از آن كتاب براى پيامبر باز شده و قرائت مىگرديد ، نه اينكه آن صفحه ابتدائاً بدون علم و آگاهى و اراده حقّ از نو نوشته و انشاء شود ، و به عبارت ديگر مسبوق به عدم باشد ، زيرا بر اين فرض انتساب آن به بارى تعالى ممتنع خواهد بود و در علم بارى تعالى جهل و ناآگاهى راه نخواهد داشت .
و بدين لحاظ است كه مىبينيم در قرآن از نزول دفعى آن در شب قدر سخن به ميان آمده است و در آيه شريفه : إ نَّا أَنْزَلْناهُ فى لَيْلَة الْقَدْر [ 1 ] « ما قرآن را در شب قدر نازل كرديم . » خداى متعال تصريح بر نزول قرآن ( نه نور قرآن ، و نه ابتداى نزول قرآن ، و نه اجمال قرآن چنانچه برخى به هر كدام آنها معتقد مىباشند ) با تمام آيات و تمام تفاصيل در شب قدر بر نفس رسول الله دارد . نفسى كه تمام كتاب مبين را پيش از گشوده شدن آن كتاب و پيش از تورّق اوراق و پيش از قرائت آيه به آيه و سطر به سطر آن در ضمير و قلب خود محفوظ داشت ، تا بر حسب مناسبتها و آماده شدن شرائط بسط و اعلان آن را
هامش
[ 1 ] - سوره القدر ( 97 ) آيه 1 .