همان يك اراده در مقام بسط به تعداد تك تك موجودات و ذرّه ذرّهء حالات و رفتار آنها در بىنهايت متعدّد و متفاوت خواهد شد . زيرا ارادهء حضرت حقّ بر يك موجود ثابت و غير متحرّك و مرده كه تعلّق نگرفته است ، بلكه بر خلقت آن موجود و به ضميمه حركات و افعال و حالاتش در بىنهايت قرار گرفته است و بر اين قياس .
تمام هستى به يك اراده حق لباس هستى پوشيده است
پس از روشن شدن اين نكته مىگوئيم : تمام عالم هستى از ابتداء پيدايش آن تا بىنهايت ( ابديّت ) همه و همه به يك ارادهء حقّ لباس هستى پوشيده است و خداى متعال براى تك تك آنها ارادهاى مجزّا و جداى از ارادهاى ديگر اعمال نفرموده است . چنانچه مىفرمايد :
وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَة كَلَمْحٍ بِالْبَصَر [ 1 ] « ارادهء ما نسبت به تكوين اشياء فقط يكى است و آن هم همچون زدن پلكى مىباشد » ، يعنى خداى متعال بيش از يك اراده از او در خلقت كلّ جهان هستى سر نمىزند ، و كلّ عالم وجود همچون كتابى است كه مؤلّف آن را تأليف كرده است و مثلًا اين كتاب داراى سيصد و شصت و پنج صفحه است كه از صفحه يك شروع مىشود و به سيصد و شصت و پنج ختم مىشود و آن گاه اين كتاب در اختيار ما قرار مىگيرد . توان و استعداد ما براى قرائت اين كتاب فقط روزى يك صفحه است نه بيشتر ، امّا آيا مؤلّف اين كتاب در اطّلاع و آگاهىاش نسبت به اين كتاب ، مانند ما محتاج به تورّق صفحات يكى پس از ديگرى است ؟
براى ما كه محكوم به شرائط زمان و مكان مىباشيم قدرت مطالعهء اين كتاب بيش از يك صفحه در روز ممكن نمىباشد و تا از صفحه قبل نپرداختهايم به صفحه بعد وارد نخواهيم شد و از مطالب و حوادث و رويدادهاى آن صفحه
هامش
[ 1 ] - سوره القمر ( 54 ) آيه 50 .