« امر و كيفيّت ايجاد پروردگار چنين است كه اگر اراده خلق يك چيزى را كند به صرف اداء و ايراد كلمه كُن ( بوده باش ) خواهد بود . » و غرض از فعل خداى متعال ، نفس بروز و ظهور مقام اجمال اوست كه حقيقت وجود بالصّرافة و بسيط را به صورت تعيّنات شخصيّه و متفاوته درمىآورد توضيح مسأله وحدت اراده در ذات بارى تعالى اين است كه حقيقت اراده ، اعمال ابراز و اظهار فعلى از افعال در عالم خارج است كه آن حقيقت به نفس و ذات شخص مريد بر مىگردد . در مورد انسان و چگونگى اراده او نسبت به تحقّق اشياء قطعاً از آنجا كه فعل او در بستر زمان و مكان انجام مىشود براى هر فعل ارادهاى خاصّ و علمى سابق بر اراده لازم است ، زيرا انسان از يك دقيقهء ديگر خبر ندارد پس چگونه مىتواند اراده بر امرى كند كه از او نمىتواند اصلًا اطّلاع داشته باشد . و بنابراين براى هر فعل نيازمند يك اراده مستقل و جداى از اراده قبلى مىباشد . و اما در مورد بارى تعالى كه جهل در ذات اقدس او معنا ندارد و آينده و حال و ماضى تفاوتى براى او نمىكنند و حوادث گذشته با حوادث آينده در علم بارى يكسان مىباشند . فقط يك اراده از ذات اقدس حقّ متمشّى مىشود كه آن اراده به اصل وجود شىء و نيز حالات و رفتارى كه بر او مىرود ، تعلّق مىگيرد و از آنجا كه در بحث توحيد افعالى گذشت ، كه همه موجودات هم در وجود خويش و هم در افعال و كردار ، متّكى و متدلّى به يك مبدأ و يك ذات حىّ قيوم مىباشند ، پس هر ارادهاى كه از موجودات سر زند آن اراده مستند به ارادهء بارى تعالى خواهد بود . ( شرح اين نكته بدون ورود شبهه جبر در فصل مذكور گذشت ) . و همه اطوار وجود و حركات و سكنات و حالات در ابديّت عالم ، ظهورات و شؤون لايتناهى ذات بارى تعالى مىباشند كه همگى آنها در همان ارادهء واحده در ازل از حضرت حقّ صدور يافت . بنابراين گرچه ارادهء پروردگار نسبت به خلقت همه اشياء تا ابديّت يك اراده بوده است و تعدّد و اختلاف در آن مفهومى ندارد ، ولى
افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — صفحة 571
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٥٧١