مىكند و از آن حقائق عوالم ربوبى مستفيض مىگردد چه ارتباطى با عالم خارج و شرائط آن و مسائلى كه در اطراف او مىگذرد دارد ؟
زمان و مكان صرفاً شرط است نه مقوّم
مسألهء بسيار دقيقى كه بايد ملاحظه شود اين است : كه گرچه انسان در ساعت و دقيقه و ثانيه خاصّى به خواب مىرود و نيز در مكان خاصّى خواب او را مىربايد امّا اين زمان و مكان صرفاً يك شرط است نه مُقوِّم خواب ، كه ماهيّت خواب و رؤياى انسان بستگى به آن داشته باشد .
و لذا مىبينيد كه در خواب كارها و رفتارى از شما سر زد كه اگر بخواهيد آن را به زمان اين دنيا مقايسه كنيد چند ماه طول خواهد كشيد تا آن اعمال و رفتار در اين دنيا جامه عمل بپوشد درحاليكه شما فقط پنج دقيقه بيشتر استراحت نكرده بوديد .
مرحوم والد ما - رضوان الله عليه - در كتاب معادشناسى حكايتى را از يكى از بستگانشان نقل مىكند كه ايشان خوابى را كه در حرم مطهّر علىبنموسى الرضا عليهماالسّلام ديده بود پس از مراجعت از مشهد بر ايشان بازگو مىكند و اين طور كه مرحوم والد مىفرمودند :
اين جوان سه روز از صبح تا شب مشغول تعريف اين خواب بود ، درحاليكه فقط پنج دقيقه مدّت زمان خوابيدن او در حرم مطهّر بوده است . [ 1 ]
بنابراين انسان گرچه در دقيقهء خاصّى مىخوابد امّا اين خواب صرفاً وسيله عبور نفس از مادّه به مجرّد است نه بيشتر و وقتى نفس به عالم رؤيا وارد شد ديگر نمىتوان گفت : آنچه را كه در عالم رؤيا مىبيند مشمول قاعده : « هر حادثى پس از مادّه و زمان پديد مىآيد » خواهد شد .
مكاشفات روحانى مشمول قاعده كل حادث مسبوق بماده و مدّت نمىباشند
و همين طور مكاشفهاى كه يك ولىّ الهى در دقيقه مخصوص به دست مىآورد هيچ ارتباطى به دنيا و شرائط آن ندارد و اين زمان فقط وسيلهاى براى
هامش
[ 1 ] - معاد شناسى ، ج 1 ، ص 179 .