فصاحت نيست ، بلكه ايراد مفاهيم و حقائقى است كه از نشئه ربوبى سرچشمه مىگيرد و در اين گونه موارد نزول اين آيات جنبه سمبوليك دارد و يك مفهوم و حقيقت عام و كلّى در قالب يك مصداق به جهت غرض كلّى بيان شده است .
از باب مثال در قضيّه جواز ازدواج با عروس پسرخوانده كه يكى از سنّتهاى بسيار بسيار شديد و قبيح زمان جاهليّت بود و شايد بتوان گفت هيچ سنّتى قبيحتر و منفورتر از اين مسأله در بين قبايل آن زمان وجود نداشته است ، رسول خدا با نزول آيات مربوط به جواز در مورد زيد كه پسرخواندهء او بود ، به غرض اصلى آن حكم كه مربوط به تمامى دنيا تا روز قيامت است و براى تمامى افراد بشر در هر نقطه از جهان است ، جامه عمل پوشانيد حال چه آن قضيّه در ميان اعراب باشد يا نباشد و پس از آن در برخى از بلاد رخ نمايد .
و امّا مسأله نساء النبّى ( زنهاى پيامبر ) گرچه خطاب اين آيه متوجّه زنهاى پيامبر است ولى با توجّه به مغز و عمق آيه ، تكليف هر فرد را نسبت به موقعيّت و مرتبت خويش در بين افراد جامعه روشن مىسازد و ديدگاه انسان را نسبت به اهميّت مراتب تكليف بر حسب ميزان شعور و ادراك آدمى باز مىكند و مسؤوليّت و تعهّد انسان را در درجات مختلف و شؤونات متفاوته در قبال جامعه و اطرافيان و كيفيّت تأثيرگذارى سخنان و حركات و روشها و منشها در محيط و اطراف به او گوشزد مىنمايد و واقعاً اگر ما به اين آيه عمل مىكرديم و به حقيقت و مُخّ اين مفاهيم و معانى مىرسيديم آيا ديگر پاى خود را از گليم خويش درازتر مىنموديم ؟ و آيا واقعه جنگ جمل توسّط عايشه زوجه رسول خدا پيش مىآمد ؟ و آيا اين ناهنجارىهاى اجتماعى و فسادها كه بر اثر اختلاط و همسخنى زنان و مردان با كيفيّتى دلربا و طنّازى دلفريب است ، همراه با شوخىها و لطيفهها و سخنان ركيك به وقوع مىپيوست ؟
در اين آيات گرچه خطاب متوجّه زنان پيامبر است امّا هر كسى در هر
افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — صفحة 553
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٥٥٣