خود مىيابيم چنانچه از امام صادق عليه السّلام حديثى بدين مضمون ذكر شد . و آياتى را كه با كلمهء ( قل ) شروع مىشود نيز بر خود منطبق مىنمائيم گرچه مخاطب اوّليّه آن ، شخص رسول الله بوده است .
بر اين اساس وقتى در نماز مىخوانيم : قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد بگو كه خدا ، يكتا و يگانه است ، نبايد اين گونه قصد كنيم كه اين كلام به پيامبر القاء شده است و ما در اينجا صرفاً حكايت و نقل قول خطاب الهى را با پيامبر بازگو مىكنيم چنان كه بعضى گفتهاند ، بلكه بايد تحقيقاً و واقعاً خود را مخاطب اين خطاب بدانيم همچنان كه رسول خدا خود را مخاطب اين خطاب مىدانست و خطاب به ( قل ) را متوجّه خود مىديد ما نيز بايد عيناً مانند رسول خدا خطاب به قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد را متوجّه خود بدانيم و با نيّت انشاء ، نه اخبار و حكايت آن را اداء نمائيم و با همين قصد با خدا به تحميد و تهليل و تسبيح بپردازيم و در پاسخ آنان كه ايراد مىگيرند كه چگونه ما خود را مخاطب قرار دهيم درحاليكه قرآن و آيات آغاز شدهء به ( قل ) و امثال آن به رسول خدا نازل شده است مىگوئيم :
مگر رسول خدا در نماز و غير نماز از آيات قرآن نمىخواند ؟ حال نيّت و قصد رسول الله هنگام قرائت سورهء توحيد چگونه بوده است ؟ رسول خدا در وقت قرائت : قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد چه مفهوم و مدلولى از اين كلمه در ذهن تصوّر مىنمود ، ( قل ) در آيات قرآن ، هنگام نزول وحى مىتواند مفهوم و معناى ظاهرى خود را داشته باشد ، امّا پس از نزول وحى و هنگام ابلاغ آن به مردم اين كلمه ديگر چه معنائى دارد ؟ يا بايد بگوئيم : خود رسول الله در وقت ابلاغ اين آيات به قصد و نيّت حكايت از وحى الهى اين آيات را تلاوت مىكرد ، بدين معنا كه اى مردم بدانيد در هنگام نزول وحى اين آيات اين گونه بر من وحى شده است ، با كلمهء ( قل ) ، نه بدون آن ، كه در اين صورت ما آن مرتبه از صلابت و متانت و اتقان و انشاء در
افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — صفحة 483
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٤٨٣