كه از انظار ما پنهانند داراى نفوس مجرّده هستند و با اين نفس به تسبيح و تقديس پروردگار اشتغال دارند چنانچه آيات قرآن بر اين حقيقت تصريح دارد بنابراين چنانچه اين اجرام سماوى چه كرات و سيّارات و چه شهابها همگى داراى نفس مجرّد و درّاك و مطيع اوامر پروردگار و دنبالهرو تدبير و نظام مدوّن مىباشند و همگى به اهداف و مقاصد تعريف شدهء خود واقف و آگاه مىباشند .
و از اين باب است كه نفوس مجرّده آنان توان و قدرت آن را دارند كه شياطين و اجنّه را كه خلقتشان خلقت مادّى است و لكن به واسطه نفوس خبيثهء خود كه مىخواهند در اتّصال به ملكوت و عالم مثال و برزخ اين عالم ، از حقائق پشت پرده و آينده اطّلاع حاصل نمايند ، با همان تسلّط غيبى و هيمنهء ملكوتى برانند و مانع شوند و نيز نفوس منطوى در شهابها از ورود آنان جلوگيرى مىنمايند .
ممكن است در اينجا سؤالى به نظر آيد و آن اينكه اتّصال شياطين به عالم برزخ و مثال چرا از خود زمين حاصل نمىشود و بايد اجنّه از طريق آسمانها به مطلوب خود برسند و مگر در اتّصال نفس به مثال بايد طريق ظاهرى و كمّى و مكانى را طىّ نمود و مگر نه اين است كه برزخ و ملكوت در باطن همين عالم مادّه و جسمانى وجود دارد ، چنانچه ما با وجود دارا بودن بدن جسمانى و مادّى ، يا در خواب و رؤيا و يا در مكاشفات به مسايل و قضاياى عالم برزخ اطّلاع حاصل مىنمائيم ؟
پاسخ اين است كه ظرفيّت نفوس اجنّه و شياطين در موقعيّتهاى مختلف و ظروف متفاوت فرق مىكند و اطّلاع آنها بر قضايا به كيفيّت حضور آنها در شرائط خاص بستگى دارد و در هر شرائطى توان اطّلاع بر هر مطلب و قضيّهاى را ندارند ، و اين مسأله حتّى در مورد انسان نيز صادق است مثلّا فردى كه داراى روحى خسته و حالتى نامناسب است قادر بر حلّ مسايل رياضى نمىباشد . و
افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — صفحة 426
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٤٢٦