بلى معا جايگزين است بلكه بخاطر ربط دادن و متّصل نمودن اين كشف به مفهوم و مراد از يك آيه كه آن مفهوم و مراد در تعارض با آن دستاورد قرار دارد و اين تعارض نه خودسرانه و از روى وهم و خيال بلكه از روى مبانى و قواعد محاوره و گفتگو صورت پذيرفته است .
مثلًا در آيه شريفه تقبيح ربا مىفرمايد :
الَّذينَ يَأْكُلُونَ الرِّبا لا يَقُومُونَ إِلَّا كَما يَقُومُ الَّذى يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَس . [ 1 ]
« آن كسانى كه اموال ربوى مصرف مىكنند از جاى خود برنمىخيزند مگر مانند آن كسى كه جنّ او را مورد آزار و تسخير خود درآورده است . »
حال چنانچه با كشف ميكروب بخواهيم اسم شيطان را بر ميكروب بگذاريم و مانند برخى از افراد ناآگاه كه مىخواهند معناى جنّ زده را بر غلبه ميكروب و بروز بيمارى تفسير كنند بايد اين ارتباط را ابطال كرده و سخيف بدانيم . كشف ميكروب و حقيقت خارجى آن به جاى خود و تغيير مفاد و مفهوم آيه از جنّ زدگى به غلبه بيمارى نيز جاى خود را دارد .
مگر در خارج جنّ زدگى وجود ندارد ؟ و افرادى را با چشم خود به اين ابتلاء مبتلى و گرفتار نمىبينيم ؟ پس به چه دليل منطقى به خود اجازه مىدهيم كه معناى شيطان را كه بر جنّ نيز اطلاق مىشود از اين پديده سلب كنيم و به طور مجاز بر ميكروب حمل نمائيم ؟ بلى اگر اين حقيقت در خارج وجود نداشت و ما حقيقتى به نام جنّ زدگى و تحت تسخير و سلطه اجنّه قرار گرفتن نداشتيم ، آنگاه باز براى اين توجيه احتمالى وجود داشت ، گرچه باز استيلاء شيطان و در اختيار
هامش
[ 1 ] - سوره البقرة ( 2 ) صدر آيه 275 .