آيات قرآن موجب سلب اعتماد و سقوط قرآن از حجّيّت است ، زيرا انسان نمىداند كدام آيه دروغ و كدام راست است . كدام مقصود پروردگار و كدام غير مقصود است . كدام با واقع تطبيق مىكند و كدام خلاف واقع است ، در اين صورت آيا به اين كتاب مىشود اعتماد كرد ؟ و نيز آيا هر كس بر اساس فهم و بينش و فرهنگ و سليقه خود آيات را به دروغ و راست تفسير نخواهد كرد ؟ چرا كه وقتى احتمال دروغ در آيات برود ديگر استثنائى در اتّصاف برخى و عدم اتّصاف در برخى ديگر عقلًا وجود ندارد .
و امّا حديث محكم و متشابه ، در خود آيات قرآن صراحت دارد بر وجود آيات متشابه ، و متشابه به معناى احتمال مفاهيم متعدّد است در يك كلمه و يا كلام با حفظ ظهور آن كلمه و كلام در معنائى كه مراد و مقصود متكلّم مىباشد . در اين باره قرآن مجيد مىفرمايد :
هُوَ الَّذى أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذينَ فى قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَة وَ ابْتِغاءَ تَأْويلِهِ وَ ما يَعْلَمُ تَأْويلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْباب . [ 1 ]
« او است آن كسى كه بر تو قرآن را فرو فرستاد . كه برخى از آن كتاب آموزههائى است غير قابل تأويل و توجيه و تشكيك كه اينان اصل و اساس قرآن را تشكيل مىدهند و برخى از آياتش متشابه مىباشند . ( قابل حمل بر معناى ديگر ) . پس آن كسانى كه زنگار بر قلب و ذهن آنان بسته است و در ظلمت و بيراهه مىروند ، به دنبال آيات متشابه مىگردند و آنها را به معرض داد و ستد درمىآورند ، زيرا بدين وسيله به آرزو و آرمان خود كه ايجاد فتنه و آشوب و
هامش
[ 1 ] - سوره آل عمران ( 3 ) آيه 7 .