حقائق عالم ربوبى حتّى از مرتبه وحى اصطلاحى كه نزول صور و معارف به واسطه ملائكه مقرّب است بالاتر و عالىتر و راقىتر است و اين اختصاص به پيامبران ندارد بلكه ساير از مخلصين و صدّيقين و خواصّ از عباد الله الصّالحين را در بر مىگيرد . و مرتبهء نزول وحى پائينتر از اين مرتبهء حضور و ادراك شهود ذات مىباشد . و چنانچه خود آن حضرت فرمودند :
لِى مَعَ اللهِ وَقتٌ لا يَسَعُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ و لا نَبِى مُرسَل . [ 1 ]
« من با خداى خود در حضرتى قرار دارم كه در آن حضرت نه ملكى مىتواند حضور يابد و نه پيامبر مرسلى بدين مرتبه رسيده است . » و اين مقام همان مقام تجلّى ذات است كه ما فوق مرتبه اسم و وصف و مقام مىباشد .
و اين است همان مرتبه خلافة اللهى كه خداوند به واسطه حيازت انسان ، ملائكه را مأمور به سجده بر آدم نمود درحاليكه سجده فقط اختصاص به ذات او دارد .
بنابراين ماحصل كلام محيىالدين اين است كه اگر انسان به واسطه عروج به مدارج كمال و فوز به وصولِ عالىترين مرتبه فعليّت بتواند در ذات خود و كنه مرتبه عقل و ضمير و سرّ خود با خداى متعال به راز و نياز بپردازد چنانچه اين نكته از مولىالموحّدين أميرالمؤمنين عليهالسّلام گذشت . در آن مرتبه بدون احساس صورت خارجى و بدون واسطه در ابلاغ ، خود به حقائق ربوبى دست خواهد يافت .
بنابراين ، اينكه چون انسان حقيقتى را از خود نمىبيند پس حكم به منشأ خارجى و ربوبى او مىكند محّل تأمّل است . اولياى الهى همه آنچه را كه ادراك مىكنند از درون ذات خود ادراك مىكنند نه از برون امّا كدام درون ، آيا درون
هامش
[ 1 ] - بحار الأنوار ، ج 18 ، ص 360 .