الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَة أَمْشاجٍ نَبْتَليهِ فَجَعَلْناهُ سَميعاً بَصيراً * إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً ) . [ 1 ]
در اين آيهء شريفه مسألهء هدايت و ارشادِ به غايت براى جميع أفراد بنى آدم لحاظ شده است ؛ زيرا در ابتداى آيه نظر بر اصل تكوّن انسان از نطفه و تبدّل آن به صورت و ماهيّت انسانى است ؛ و اين مسأله براى هر فردى كه از كتم عدم پا به عرصهء وجود در اين عالم خاكى بگذارد صادق است . و سپس بر همين انسان تفضّل هدايت مترتّب ، و در مَآل يا به سعادت و فلاح و يا به شقاوت و خسران متحوّل خواهد شد . درحاليكه ما بالعيان مشاهده مىكنيم بسيارى از همين افرادِ انسان مشمول هدايت ظاهرى و متعارف و دستگيرى توسّط اولياء و حجج الهيّه قطعاً نخواهند شد ؛ مانند مجانين و اطفال متوفّى قبل از ادراك تكليف ، و نيز بسيارى از قبايل كه رسوم و عادات آنها بهيچوجه گوياى يك فرهنگ دينى و رسالت و آئين الهى نمىباشد . درحاليكه تمامى اين افراد مشمول عنوان انسانيّت و قابليّت هدايت و ارشاد مىباشند ، و آيهء شريفه به عموميّت و شمول خود آنها را در بر مىگيرد .
از اينجا استفاده مىكنيم كه هدايت الهى منحصر در بعث رسل و انزال كتب نيست ، بلكه بعثت انبياء عليهمالسّلام بخشى از طرق مختلفهء هدايت و تربيت از جانب پروردگار است . و هدايت الهى و ارشاد به كمالِ متعالى شعب مختلف و طرق متفاوتى دارد . بعضى از اين طرق با فرستادن رسل و حجج الهيّه ميسّر مىشود ، و برخى ديگر با هدايت خاصّ در نبوّات و منامات ، چنانچه براى شخص انبياء و رسل و ائمّه عليهم الصّلوة و السّلام حاصل مىشود ؛ و برخى از آنان حتّى با وجود پيامبر ذوالعزم و الكتاب خود داراى طريقى خاصّ از هدايت و
هامش
[ 1 ] - سوره الإنسان ( 76 ) آيات 1 إلى 3