و يا مثلًا اگر ادلّه براى فقيهى بر الزام تكليف دختران در سنين بيش از نه سال و قريب به بلوغ پسران دلالت نمودند ، و در عين حال اجماع فقهاء بر بلوغ آنان عند رؤيت الطّمس و يا رسيدن به نه سال قائم شده باشد ، اين فقيه در قبال اين اجماع چه احتياطى را بايد اعمال نمايد ؟ آيا بايد دختران را در اين سنين مجبور به اداء تكاليف نمود ؟ و آيا بايد ساير آثار مترتّبهء بر بلوغ را از امثال حدّ و قصاص و غيره بر طفل نه ساله جارى نمود ؟ ! ! آيا اين معناى رعايت احتياط در اخذ به اجماع و فتواى فقهاء است ؟ [ 1 ]
و يا اگر اجماع بر نجاست ماء بئر قائم گشت ، آيا مقتضاى احتياط اجتناب از ماء بئر قبل از تطهير آن خواهد بود ؟ پس در اين صورت مقتضاى ادلّه بر طهارت كجا خواهد رفت ؟ و فقيهى كه در نزد او عدم انفعال ماء بئر بواسطهء ادلّه به اثبات رسيده است در قبال اين اجماع چه خواهد كرد ؟ اگر بخواهد بنا به فرمايش شما جانب اجماع را بگيرد پس بايد ادلّه را بكنارى نهاده ، از مفاد و حجّيت آن صرف نظر كند ، و اگر به ادلّه عمل نمايد عملًا جائى و وقعى براى اجماع ننهاده است .
در اينجا است كه تناقض و تضادّ آشكار و بيّن ، بين نتيجه و محصول بحث در مبانى استنباط و اصول با وقوع فقيه در معركهء فتوى و اجتهاد ، و در نتيجه تسليم شرائط و جوّ فقاهت به چشم مىخورد ، و اين همان خطرى است كه بارها و بارها در خلال اين رساله بدان تذكّر مىداديم ، و فقهاء بزرگوار و فضلاء گرام را از وقوع در آن برحذر مىداشتيم ؛ و كلام متين و استوار مرحوم محقّق بحرانى رحمة الله عليه به همين نكته و مسألهء فوق العاده مهمّ و حياتى در فقه شيعه دلالت دارد .
هامش
[ 1 ] - گرچه در برخى از روايات بر لزوم قيام به تكاليف براى اطفال و مراهقين تأكيد شده است ، ولى كاملًا واضح و روشن است كه مقصود صرفاً جنبهء تمرين و استيناس با تكاليف مدّ نظر شارع بوده است نه قيام به عبادات بطور جدّ و واقعى .