مىباشد ، و دلالت دارد بر اينكه ميزان و معيار در قبول اعمال نزد پروردگار دين و شريعت اسلام نيست بلكه ايمان به خدا و روز قيامت و تحقّق صدق در ضمير و قلب و انجام عمل صالح بمقتضاى فهم و ادراك بشرى است . يعنى با وجود ناسخيّت شريعت اسلام باز مىبينيم كه خداى متعال اعتقاد به شرايع منسوخه را در صورت صفاى باطن و تعهّد به مبانى و اعتقادات شرايع گذشته موجب فلاح و رستگارى آنان شمرده است . بدين معنى كه اگر فردى نه از روى غرض و عناد و انانيّت ، بلكه از روى جهل به تنجّز رسالت پيامبر اكرم ( بر اساس همان اعتقادات گذشته كه نسل به نسل از ازمنهء بعيده به زمان مستقبل منتقل شده است ) عمل و گفتار و منش خود را پىريزى نموده است قطعاً مشمول لطف و رأفت و رحمت حضرت حقّ واقع خواهد شد ؛ چنانچه آيهء شريفه دربارهء مستضعفين نيز بر اين مطلب تصريح دارد :
( إِنَّ الَّذينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَة ظالِمى أَنْفُسِهِمْ قالُوا فيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفينَ فِى الْأَرْضِ قالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَة فَتُهاجِرُوا فيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ ساءَتْ مَصيراً * إِلَّا الْمُسْتَضْعَفينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ لا يَسْتَطيعُونَ حيلَة وَ لا يَهْتَدُونَ سَبيلًا * فَأُولئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَ كانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورا ) . [ 1 ]
بنابراين چنانچه در اين آيات مشاهده مىكنيم مسألهء هدايت و تربيت با وجود جهل به خاتميّت شريعت اسلام براى همهء معتقدين به اديان گذشته ، و حتّى براى همهء مستضعفين از بين نخواهد رفت . بلى ممكن است روش و شيوهء آن با آنچه كه در طريق اوّل گفته شد تفاوت كند ، امّا اصل آن همچنان به قوّت
هامش
[ 1 ] - سوره النّسآء ( 4 ) آيات 97 الى 99