رعايت مسائل خطير و حياتى امّت اسلام و قوام كيان شريعت و حفظ حدود و مصالح اجتماعى مسلمين مسألهاى نيست كه بتوان با مزاح و شوخى و بىاعتنايى از كنار آن گذشت . حفظ دماء و أعراض و نفوس و اموال مسلمين مطلبى نيست كه براحتى بتوان آن را در محدوده اختيارات و وظائف و سعه وجودى و شخصى خود قرار داد و از عهده سؤال و پرسش آن در روز قيامت برآمد ؛ اين مسأله با مسأله شكّيّات در نماز و مفطرات صوم و دماء ثلاثه اختلافى به درازاى زمين تا آسمان دارد . حال چه كسى مىتواند مسؤوليّت اين امر خطير و حياتى را به عهده بگيرد و از عهده حوادث و جرياناتى كه منجرّ به از بين رفتن نفوس و ريختن خونها و اتلاف اموال و امكانات و سرمايههاى جامعه مسلمين و هتك اعراض و نواميس آنها مىشود برآيد ؟ !
داستان مشروطيّت به دو فتواى مقابل هم برمىگردد
داستان مشروطيّت و حوادث پيرامون آن مثالى مناسب و تأييدى خللناپذير بر مدّعا و مطلب ما مىباشد ؛ و همچنين نقطهء عطفى در تاريخ اسلام و عبرتى براى معتبرين و اولىالالباب است . آنچه كه بيش از هر چيز در اين داستان جلب توجّه مىكند دخالت و نفوذ و اقدام طبقه روحانيّت ، بالخصوص مراجع درجه اوّل وقت چون مرحوم آخوند خراسانى و سيّد محمّد كاظم يزدى و شيخ فضل الله نورى و غيرهم است . كسانى كه در كتب تاريخ مشروطيّت و اخبار آن تفحصّ كرده باشند به خوبى درمىيابند كه نقطه ثقل و محور تمام اين جريانات ( چه به نفع مشروطيّت و چه به مخالفت با آن ) تماماً روحانيّت و در رأس آنان مراجع درجه يك وقت بودهاند . و تمام مردم ايران و ساير نقاط در امور خود و اقدامات اجتماعى خود چشم به دستورات و احكام صادره از مراجع وقت داشتهاند ، و فتاواى ايشان را همچون وحى منزل از ناحيه پروردگار و حضرات معصومين صلوات الله عليهم أجمعين و احكام لا تُردّ و لا تُبَدّل مىپذيرفتهاند . و چهبسا در اين راستا خونهاى خود را براى حفظ حريم اسلام و اطاعت از دستورات مرجع