سرمست از باده پيروزى با خندههاى مستانهء خود بر همهء ارباب فضل و درايت و فقه و فقاهت خنده فتح و پيروزى زد و آنان را به باد تمسخر و استهزاء گرفت . و هنگامى كه ديد آنان در مقام مقابله و اقدام برآمدهاند از سر راه خود برداشت و صداها را در گلو خفه نمود و بر اورنگ فتح و سلطنت تكيه زد .
آرى ، اينست نتيجه عدم بصيرت به امور ، و مسائل را با ديده ظاهر نگريستن و از مواهب الهيّه خفيّه و الطاف خاصّه حضرت حقّ بىبهره بودن و باور داشتن بر اينكه مىتوان با تكيه بر علوم ظاهريّه شرعيّه و غير شرعيّه بر مكائد و وساوس و حيلههاى ابليس و جنود ابليس فائق آمد و مسير حركت بسوى كمال را در جامعه هموار نمود و موانع را بر طرف ساخت . غافل از اينكه شيطان همه راهها را پيشاپيش آزموده و به همه طرق اطّلاع كافى و وافى داشته و از تمام توان خود عليه حريف استفاده خواهد برد ، و هيچكس را ياراى آن نيست كه بتواند در مقابل او قد علم كند مگر آنكه مشمول تأييدات ربّانى شده و قلب و سرّ و ضمير او متّصل به حقيقت ربوبيّت گشته است ، چنانچه قبلًا گذشت .
از شاخصه هاى انسان كامل وصول به مرتبه يقين و علم حقيقى است
از جمله آياتى كه دلالت بر شرائط تحقّق فرد كامل و حقيقت او دارد اين آيه شريفه است كه ميفرمايد :
( وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا ) [ 1 ] .
در اين آيه شريفه هر حكم و عملى را كه مخالف يقين و قطع است و بر اساس ظنّ و شكّ استوار است مورد نكوهش و سرزنش قرار داده است . زيرا عملى كه از روى ظنّ و گمان نشأت گرفته باشد در مضمار سنجش و ارزيابى اعمال و رفتار حتّى نزد عقلاء نيز فاقد اعتبار و ارزش است .
هامش
[ 1 ] - سوره الإسرآء ( 17 ) آيه 36 : « به دنبال چيزى كه نسبت به او و جوانب او علم ندارى نرو ! بدرستيكه خداى متعال از قواى شنيدن و ديدن و درك كردن در روز رستاخيز سؤال مىنمايد . »