عبادات را به آن مقدارى كه موجب رضايت و خشنودى پروردگار خويش بود بجاى آوردند ، اين افراد به اصحاب اليمين معروف و شناخته مىشوند .
و از آنجا كه ميزان خلوص و مراتب صفا و گذشت و انقياد متفاوت و مختلف مىباشد ، اصحاب اليمين داراى مراتب مختلفى از حيث تقرّب به پروردگار و درجات متفاوتى از جهت تعلّق و ميل به عالم دنيا و رفض انانيّتها و حجب نورانى و ظلمانى عالم كثرات مىباشند . و در آن دنيا نيز بر اساس مرتبه و منزلتشان داراى مراتب مختلف بهشت و نعيم پروردگارند و هركدام جايگاه خاصّ خود را دارند و نمىتوانند به رتبه ما فوق خود ارتقاء پيدا نمايند ؛ بلكه مرتبه و منزلگاه آنها در بهشت به همان مقدار سعهء وجودى آنهاست كه در اين دنيا آن را كسب نمودهاند ( وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً ) [ 1 ] . و ميتوان گفت : اين دسته را قاطبهء افراد مؤمنين تشكيل مىدهند ( اعمّ از عامى و عالم ، مقلّد و مجتهد ، تحصيل كرده و بيسواد و غيره ) زيرا درجات افراد بشر در روز قيامت براساس تحصيلات و ميزان دانش آنان نخواهد بود ، بلكه بر اساس سعهء وجودى و مقدار بصيرت و نورى است كه بواسطه اكتساب ملكات و صفات حميده و روحانى برايشان در اين دنيا حاصل مىشود ، حال چه فرد عامى باشد يا عالم فرقى نمىكند .
مقرّبين پا را از دائره اطاعت فراتر نهاده ، فانى در ذات شده اند
و امّا دسته سوّم : افرادى هستند كه يكسره خود را و جميع شؤون خود و جميع تعلّقات خود را وقف حضرت محبوب نمودهاند و در مقام انقياد و اطاعت آنچنان دلباخته و پاكباخته و شيفته و شيداى حضرت حقّ شدهاند كه اصلًا وجودى براى خود نمىبينند تا بر اساس آن خداى را در مقابل خويش قرار داده ، به عبادت بپردازند . اينان از مرتبه و مرحله فعل و اخلاص و ثواب درگذشتهاند و هيچ مؤثّرى را سواى پروردگار به رسميّت نمىشناسند ، و هيچ اثرى را بالطّبع به
هامش
[ 1 ] - سوره الكهف ( 18 ) ذيل آيه 49