جزاء خير عطا خواهد كرد ؛ و آن دسته از اعمال افراد كه از روى هوى و هوس و استكبار و انانيّت و خودسرى و جهالت و خودكامگى واقع شده مورد جزا و بازخواست و سؤال قرار مىگيرند . پس هر دو دسته بواسطه اعمالشان جزا و پاداش خواهند ديد ( وَ ما تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) جزا و پاداش فقط و فقط بر اساس نفس عملى است كه از شما در دار دنيا سر زده است و كيفيّت آن عمل تعيين كننده نحوه پاداش و دستمزد خواهد بود .
بناءً عليهذا آن دسته از افرادى كه با مراقبه و مجاهده در راه خدا و انقياد كامل از اوامر الهى و پيمودن درجات قرب آنچنان بالا رفتهاند كه تمام شوائب نفسانى و صفات و ملكات رذيله نفس در وجود آنان از بين رفته است ، و بالكليّه با رفض همهء حيثيّات و جهات عالم كثرت و تعلّقات از توجّه و نظر به عالم دنيا بيرون آمدهاند و خيمه و خرگاه خود را يكسره بر حريم و حرم حضرت معبود فرود آوردهاند و نفس آنان از جزئيّت بيرون آمده و به كليّت پيوسته باشد ، ديگر اينان داراى نفس نخواهند بود تا عمل آنان مورد ارزشيابى قرار گيرد ؛ و فعل آنان در اين دنيا فعل يك بشر عادى و انسان عادى نمىباشد . و از آنجا كه نفس آنان منمحى و مندكّ و فانى در ذات خدا شده است ، پس تمام صفات و ملكات آنان نيز طبعاً صفات و ملكات منبعث از عالم قدس و اسماء و صفات حضرت حقّ شده است . پس عمل آنان از دائره سنجش و معيار بيرون ، و منتسب به ذات پروردگار خواهد بود . زيرا خدا كه جزا و پاداش بر عمل خود نمىدهد . جزا و پاداش مربوط به اشخاصى است كه مستقلًّا و بعنوان ذات متشخّص و متفرّد در مقام اطاعت و انقياد قرار گرفته باشد ، نه آن كسى كه فعل او فعل الله و كردار او كردار خدا و حركات و سكناتش همه نزول مقام مشيّت و اراده و خواست حضرت حقّ بدون تلوّن به الوان كثرات و تشؤّن به شؤون عالم دنيا و اميال و تمنّيات بوده باشد .
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 64
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٦٤