شود ، ولى از آنجا كه دوام نداشته است ممكن است در حال عدم تحقّق آن با رجوع به عالم نفس و كثرت آن حيثيّت الهى و انتساب ظهور و طلوع صفات و مظاهر را به حضرت حقّ نداشته باشد .
و چه بسيارند افرادى كه ظهور صفات حسنه در آنها ناشى از تردّد آنها در عالم صفات بوده و هنوز به عالم اسماء وارد نگرديدند و در انانيّت نفس باقى بوده باشند و خود پندارند كه از نفس و آثار آن بالمرّه مبرّى و منزّه گشتهاند .
چنان كه در مقام ترحّم و عطوفت و تواضع آنگونه عمل مىنمايند كه مسأله هم براى ديگران و هم براى خود آنها مشتبه مىشود و تصوّر مىكنند كه حقيقت و واقعيّت اين صفت در ذات و سرّ آنها رسوخ نموده و با تغيير ذات ، صفات نيز متغيّر گشتهاند .
آنان چنين مىپندارند كه اسماء و صفات الهى در وجود آنها حضور استمرارى و دوام يافته ، و بهيچوجه من الوجوه از ذات آنها منفكّ و جدا نخواهد شد ؛ درحاليكه اين خيالى باطل و انديشه خامى بيش نيست . و اگر شخصى در همان حال مطلبى درباره ايشان بگويد كه حاكى از نقصان و خلأ اين صفت در آنها بكند آنچنان برآشوبند كه تو گوئى آنان را متّهم به انجام اعمال شنيعه و قبيحه نموده است ؛ و اگر در ظاهر برنياشوبند و نفس خود را در ملأ عام حفظ كنند و حالت سكون و آرامش را در انظار ارائه دهند ، ولى در باطن آنان طوفانى به پا خواهد شد و نسبت به آن شخص كينهها را بدل خواهند گرفت تا در موقع مقتضى به تسويه حساب و انجام امور مقتضى بپردازند . چنان كه حكايت اين مسأله در بيان احوال آن فردى كه با او برخوردى در منزل مرحوم جدّم داشتم گذشت .
كلام بوعلى سينا در بيان حالات عارف
أبوعلى سينا حكيم نامدار و فيلسوف عظيم المنزله در بيان حال عارف در اين باب چنين گويد :