با توجّه به مطالب گذشته شناخت عارف كامل براى افراد در سطوح مختلفه مختلف است . براى افراد عامى عامى كه مدركات آنها از تشخيص امور ظاهرى و تطبيق آنها بر معيارهاى فطرى و نهادينه شده در عقول و وجدان آنها تجاوز نمىكند ، تدبّر در حركات و سكنات و اقوال و اطوار اين افراد در مرحلهء اوّل و ابتدائى حقّانيّت و بطلان آنها و سير آنها را روشن و مبرهن مىسازد چنانچه از ابتداى روايت حضرت سجّاد عليهالسّلام اين مطلب به دست آمد .
به ياد دارم در زمان گذشته نه چندان نزديك روزى به اتّفاق مرحوم والد قدّس سرّه در مجلس جشن عقدى كه تا اندازهاى به خود ايشان نيز مربوط مىشد شركت كرديم ، مجلس مملوّ از اقشار مختلف مردم خصوصاً از علماء و ائمّه جماعات بود . هنگام غروب شمس ايشان به بهانهاى مجلس را ترك كردند و در يكى از اطاقهاى منزل به اقامهء نماز مغرب و عشاء پرداختند ؛ ما نيز به اتّفاق رفقاء و دوستانِ ايشان اقتداء كرديم و پس از اتمام به جاى خود برگشتيم . بسيارى از ائمّه جماعات به جهت رسيدن به مسجدشان و اقامه نماز جماعت جلسه را ترك كرده بودند ، و برخى از آنان منجمله خودِ فردى كه مجلس منتسب به او مىشد افرادى را به عنوان نيابت از طرف خود فرستادند و خود با خاطرى آسوده و فارغ البال به صحبت و اختلاط و غيره ادامه دادند ؛ و بدون اينكه فضيلت نماز اوّل وقت را ادراك كنند همينطور بر جاى خود محكم نشسته بودند و حرف مىزدند . و از آنجا كه فصل تابستان و شبها كوتاه بود طبعاً مجلس وقتى رو به اتمام گذاشت كه فرصت چندانى تا نيمه شب باقى نمانده بود . و خلاصهء مطلب ، بنده محاسبه كردم كه بسيارى از اين اشخاص از آنجا كه نماز مغرب و عشاء نخوانده بودند وقتى به منزل خود مىرسيدند كه قطعاً نماز مغرب آنها حدّاقلّ قضاء مىگرديد ، و يا به احتمال بسيار ضعيف قريب به قضاء شدن مىشد . از اين جريان مدّتها گذشت ؛ روزى حقير با يكى از همين آقايان راجع به فضيلت
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 481
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٤٨١