مراتب استعداد انسان به واسطه التزام بر سنن عباديّه از مراحل قوّه به فعليّت مىرسد . بنابراين براى افرادى كه هنوز به مرحله فعليّت تامّه من جميع الجهات نرسيدهاند عبادات آنان براى استكمال است ، ولى براى افرادى كه به مرحله فعليّت تامه رسيدهاند ديگر عبادت به جهت حصول استكمال و تحصيل مقام قرب معنى ندارد ، بلكه اتيان عبادات براى چنين شخصى به عنوان ديگرى كه همان مقتضاى حصول كمال است خواهد بود . لهذا عايشه از حضرت رسول اكرم صلّى الله عليه و آله پرسيد كه : پس از آنكه خداوند در شأن شما فرمود : ( لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّر ) [ 1 ] ، پس اين اندازه رنج در تحمّل عبادات براى چيست ؟ فرمودند : آيا مگر نمىخواهى من عبد شاكر خداى خود بوده باشم ؟
از اينجا به خوبى معلوم مىشود كه اتيان اعمال عباديّه براى بعضى از نفوس بشريّه استكمالًا للنّفس نبوده بلكه محضاً براى اظهار امتنان و شكراً للّه العظيم بوده است . [ 2 ]
راه شناخت استاد كامل در « رساله لب اللباب »
و در باب بيست و يكم ( شيخ و استاد ) چنين مىفرمايند :
امّا استاد عامّ شناخته نمىشود مگر به مصاحبت و مرافقت با او در خلأ و ملأ تا به طور يقين براى سالك واقعيّت و يقين او دستگير شود ، و ابداً به ظهور خوارق عادات و اطّلاع بر مغيبات و اسرار خواطر افراد بشر و عبور بر آب و آتش و طىّ الأرض و الهواء و استحضار از آينده و گذشته و امثال اين غرائب و عجائب نمىتوان پى به وصول صاحبش برد ، زيرا كه اينها همه در مرتبه مكاشفهء روحيّه حاصل مىشود و از آنجا تا سر حدّ وصول و كمال ، راه به نهايت دور است ؛ و تا هنگامى كه در استاد تجليّات ذاتيّه ربّانيّه پيدا نشود استاد نيست ، و به مجرّد تجليّات صفاتيّه و اسمائيّه نيز نمىتوان اكتفاء كرد و آنها را كاشف از وصول و كمال دانست .
هامش
[ 1 ] - سوره الفتح ( 48 ) آيه 2
[ 2 ] - رسالهء لبّ اللباب ، ص 52 و 53