نگذاشته است تا سبب انحراف و اعوجاج و عناد گردد . و از آنجا كه نظام تكوين در عالم وجود مسبّب و علّت نظام تشريع است ، و بايد بين اين دو نظام وحدت و اتّفاق بنحو صددرصد برقرار باشد ، بنابراين هر فرد كه از دائره بشريّت پا به عرصهء توحيد و تجرّد گذارده است به عين همان تكليف و حكمى كه از ناحيه حقّ متعال بر نفس رسول او و يا جانشينان او فرستاده شده است بايد در نفس او تجلّى و ظهور يابد ، و بدنبال اين ظهور بدان جامه عمل بپوشد ؛ و اين يك مطلب منطقى و عقلى است . و در نتيجه عملى را كه يك فرد عارف بالله انجام مىدهد نه از روى مشقّت و تكليف و تحميل بر نفس و بر خلاف خواست و اراده او است ، بلكه حركت طبعى و ذاتى نفس او اقتضاى اين امر را مىكند ؛ و اين مسأله فوقالعاده مهمّ و خطير است .
عارف هيچگاه در مقام انفاق و بذل مال و توجّه به فقراء و أيتام و ذوىالحاجة و العلّة به تكليف و حكم انفاق و ثواب و اجر آن فكر نمىكند ، بلكه نفس او به مقتضاى وجود شرائط و تحقّق موضوع بر اين مسأله جرى و انبعاث دارد ؛ بخلاف صدور اين امور از ناحيه ما كه لازمهاش انطباق نفس و موقعيّت با تكليف و چه بسا تحميل آن بر خود در صورت عدم وجود شوق و ميل و رغبت نسبت به آن است .
مثلًا ديده شده است كه بعضى از افراد با شركت در مجالس وعظ و خطابه و استماع نصائح و احاديث و يا ذكر مصيبت و تحوّل و تغيير به حالت رقّت و عطوفت ، حالت انفاق و بخشش در آنها تقويت مىشود و دست آنها براى اعطاء كمك روانتر و آسانتر مىشود ، و اگر كسى در همان حال از آنها طلبى و تقاضاى عطائى را بنمايد فوراً اقدام مىكند ؛ امّا همين كه از آن مجلس خارج گشتند و چند ساعتى با دنيا و اهل دنيا گذرانيدند ديگر آن روحيه و نفس بخشنده در آنها رو به افول و سستى مىگذارد و چه بسا از انجام آن عمل استنكاف خواهند نمود .
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 456
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٤٥٦