سوزان و درّهاى هولناك و مخوف خواهد شد كه براى هر لحظه لحظهاش از خدا طلب خلاصى و نجات را مىكند ، و پس از انجام تكاليف با هزار شكّ و ترديد و عذاب و محنت ، بشكرانه تخلّص از اين مصيبت عظمى سر به سجده شكر مىگذارد و خود را رها و آسوده از تشويش و اضطراب عجيب احساس مىكند ؛ و اين است نتيجهء اين احتياطات و وسواسها و تشكيكها !
امّا صحّت عمل از ديدگاه عارف بالله و شريعت حقّهء واقعيّه با توجّه تامّ قلب و سرّ انسان در هنگام اتيان به فعل به مبدأ هستى و قادر متعال در عين رعايت موازين ظاهرى به قدر طاقت و توان هر فرد تحقّق مىپذيرد . زيرا اصل در ديدگاه مقدّس شرع انور بر اتّصال قلب بنده است با حضرت ربّ الأرباب ، نه بر رعايت جوانب و آداب ظاهرى بدون توجّه به حقيقت و باطن آن . و بر اين لحاظ اگر مجموع رعايت و توجّه به حقيقت و باطن عمل و عبادت و ظاهر آن را به صد درجه تقسيم كنيم ، از ديدگاه شرع مقدّس نود و پنج قسمت به مسأله باطنى و روحى آن تعلّق دارد ، و تنها پنج درصد و يا كمتر به رعايت جوانب ظاهرى و صحّتِ فعلى اركان و جوارحى آن تعلّق مىگيرد . و رعايت احتياط از ديدگاه عارف طبعاً به جنبهء باطنى و حقيقى عبادت برمىگردد ، كه آن اصل و ميزان در مضمار سنجش و محاسبه است ، و آن معيار قبول و يا ردّ عبادات و اعمال است .
در اين سفر اخيرى كه خداوند توفيق زيارت بيتالله الحرام را در سفر حجّ نصيب اين حقير نمود ، روزى يكى از رفقاء و احبّه و اخوان روحانى ما كه به شخصى از شاگردان بعضى از منتسبين به معرفت و مشهورين به اخلاق و عرفان و تهذيب نفس برخورد كرده بود ، آن شخص توحيد خود را در اين فريضه مقدّس الهى رعايت دقيق افعال و دقّت در تحسين تلفّظ ادعيه و اذكار و وسواس در صحّت تامّ اعمال ظاهرى ( اعمّ از رمى و طواف و سعى و صلوة
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 407
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٤٠٧