حقيقت او به اطوار و حالات و كردار و ظواهر او عطف توجّه بنمائيم .
پس از انقضاى مجلس بعضى از دوستان كه اين صحبت را شنيده بودند خدمت مرحوم والد قدّس سرّه رسيدند و عرض كردند : امروز مسألهاى را ما از فلانى شنيدهايم ، آيا مطلب به همين كيفيّت است و اشكالى ندارد ؟
مرحوم والد فرمودند : در جريان روز عاشورا يك جنبه و حالت وحدتى بين حضرت سيّدالشّهداء عليهالسّلام با اصحاب حكمفرما بود ، و اصلًا فرقى بين آنها از نقطه نظر بروز و ظهور افعال و اطوار وجود نداشت ؛ و همان نفس ولايت حضرت خيمه خود را بر شراشر وجود همهء آنها افكنده بود ، به حيثى كه هيچ اراده و خواستى براى آنها سواى اراده و مشيّت مولاى خود وجود نداشت . و در اين صورت ديگر اينها از خود ميل و رغبتى نسبت به چيزى ندارند تا اينكه بخواهند در مقابل ميل و اراده و خواست آن حضرت بيان كنند . و به عبارت واضحتر : در اين فرض مسأله فقط يك خواست و اراده در اينجا مىماند و آن اراده و مشيّت حضرت است و بس ! و اينكه جناب أبوثمامه صيداوى پيشنهاد كرده است كه با حضرت نماز ظهر را بجاى آورد در واقع خود آن حضرت اين مطلب را خواسته و طلب كرده ، منتهى از زبان و ظهور اين صحابى جليل القدر و با معرفتش ظاهر شده است ، و او در اينجا حكم زبان ناطق امام عليهالسّلام را پيدا نموده است ؛ و در اين صورت ديگر اشكال و ايرادى متوجّه او نخواهد بود .
عملكرد عارف كامل در احكام ظاهرى همانند امام عليه السّلام مىباشد
بارى صحبت در امتياز بين عارف و غير او در تمسّك به احتياط و عدم آن است ؛ و عرض شد : عارف بالله و بأمرالله در كيفيّت اطّلاع بر تكليف ، نفس حكم الله الواقعى در قلب و آينه نفس او تجلّى و ظهور مىيابد و هيچ امر مبهم و نقطه اجمالى نسبت به موضوع و يا شرائط آن و يا قرائن محفوفه و نفس حكم براى او باىّ وجه من الوجوه باقى نخواهد ماند . و از آنجا كه نفس عارف كامل با نفس ولىّ حىّ و قطب عالم امكان صاحب ولايت كليّه الهيّه اتّحاد وجودى و عينى