را از او نمىپذيريم . [ 1 ]
در ديدگاه فقه ظاهرى مبنا بر انجام ظاهر است و اصلًا توجّهى نسبت به باطن و سرّ و حقيقت عبادت وجود ندارد ، و تنها تكليف را بر مدار نفس اتيان فعل مىشمرد . در اين ديدگاه اگر فردى از زمان بلوغ تا صد سال تمام نمازها و روزهها و حجّ و ساير عباداتش از روى ريا و سمعه و تظاهر باشد هيچ ايراد و اشكالى ندارد ، و در پيشگاه پروردگار مورد بازخواست و سؤال و جواب قرار نخواهد گرفت و بر او ايراد و اعتراض واقع نخواهد شد .
امّا در ديدگاه مكتب اهل بيت عليهمالسّلام تمام اين نمازها و روزهها به مقدار يك غاز ارزش معنوى ندارد و در دستگاه ملائكه و حضرت ربوبى به پشيزى نمىخرند . عبادتى در اين مكتب مورد امضاء و پذيرش است كه فقط براساس خلوص نيّت و استقامت ضمير و قلب در هنگام عبادت باشد ، و به هر مقدار اين مسأله قويتر باشد جان عبادت و مقبوليّت آن نزد پروردگار بيشتر است . صحبت و بحث بيشتر در اين قسمت را به جاى خود در ضمن فقرات حديث شريف عنوان بصرى موكول مىكنيم ، و فقط بطور اجمال به اختلاف ديدگاه اهل بيت عصمت عليهمالسّلام و اولياى الهى با احكام و لوازم فقه ظاهرى مىپردازيم .
مقصود از خلقت انسان وصول به مرحله فعليّت و كمال است ، و آن همان معرفت ذات پروردگار به نحو انكشاف حقيقت ذات در سرّ و سويداى ضمير و قلب و تبدّل و تحوّل نفس انسان از رتبهء حيوانيّت و بهيميّت به حيطه و حريم خلافت اللهى مىباشد كه از او به انسان كامل ، و يا به عارف و اصل و ولىّ كامل
هامش
[ 1 ] - اصول كافى ، ج 2 ، ص 294 ، حديث 7 : علىّ بن ابراهيم ، عن أبيه ، عن النّوفلى ، عن السكونى عن أبى عبدالله عليهالسّلام قال : قال النبىّ صلّى الله عليه و آله و سلّم : انّ المَلَك ليصعَد بعمَل العبدِ مُبتَهجًا به فإذا صعِد بحسَناته يقولُ الله عزّوجلّ : اجعَلوها فى سجّينٍ إنّه ليس إيّاىَ أراد بِها !
و عدّة الداعى ، ص 227 حديث مفصّلى را در اين موضوع آورده است .