ملاحظه مىكنيد كه پاسخ سؤال با چماق و تكفير و اعدام بايد داده شود ! با طرد و تهمت و دشنام و اعراض و فشار داده مىشود . اين مكتب مكتب أبابكر و عمر است ؛ امّا در مكتب أميرالمؤمنين عليهالسّلام با روى گشاده و سعهء صدر و فراغ بال پاسخ سؤالات و ابهامات داده مىشود ، تا جائى كه به يك فرد يهودى خطاب : يا أخا اليهود ! « اى برادر يهودى » مىكند و به تمام سؤالات با روى باز بدون هيچ تشويش و نگرانى و تندى و ترشروئى جواب مىگويد . و نه تنها جواب مىدهد بلكه تمام افراد را به ايراد سؤال و بيان اشكال و ابهام وامىدارد و تقاضاى طرح سؤال مىنمايد ، و خود را براى رفع هرگونه اجمال و اشكالى در هر حال و هر زمان و هر موقعيّت آماده مىسازد ، چرا ؟ براى چه در اين مكتب هميشه سؤال به بهترين نحو و زيباترين شكل پاسخ داده مىشود ؟ زيرا اين مكتب مكتب حقّ است ، و حقّ كه زمين نمىخورد و از منطق عقب نمىماند ، و هيچ منطقى بر او تفوّق و برترى نمىيابد . در مكتب علىّ چماق و تهمت راه ندارد ، و از پاسخ طفره نمىروند . و با حربهء عدم مصلحت و عدم مجال و اقتضاى حال و اينكه فعلًا صلاح نيست يا باشد براى بعد و يا ممكن است ديگران از قضايا مطّلع گردند از جواب سؤال طفره نمىروند و ميدان را به حريف وانمىگذارند .
كسى كه پاسخ سؤال را در آستين دارد هيچگاه براى ابراز و اظهار آن عاجز نمىماند ؛ لذا در مكتب على عجز معنى ندارد و هميشه اقتدار و سربلندى حاكم است . در مكتب أبابكر و عمر از آنجا كه پاسخى وجود ندارد هميشه عجز و شرمسارى و سرافكندگى حاكم است ، هميشه چوب و تكفير و اعدام حاكم است ، هميشه سالوس و تزوير و خدعه و مكر حاكم است ؛ و اين چنين بوده است و خواهد بود .
امام صادق عليهالسّلام با ملحدين حتّى در مسجد الحرام به مباحثه و
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 349
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٣٤٩