سرّ مطلب اين است كه : ذات حضرت حقّ در كيفيّت نزول اراده و مشيّت خود حدّ و مرزى نمىشناسد ، و هر مظهرى آينهاى براى ظهور نور توحيد است ؛ و آينه گرچه مختلف و متعدّد باشد ولى يك تجلّى در آن تحقّق مىيابد و يك متجلّى در آن إعمال مشيّت مىكند ، و چون ما نظر بر آينه مىاندازيم و آن را مختلف مىبينيم تصوّر مىكنيم كه يا متجلّى متعدّد است و يا در تجلّى اشتباه و خطائى رخ داده است ، و بايد يكى درست و بقيّه باطل باشد و يا بعضى صحيح و بعضى ديگر خلاف باشد .
امّا مطلب از اين قرار نيست ؛ اگر بخواهيم مثالى در اين مورد بياوريم به وجود خود و كيفيّت إعمال نفس ناطقه در أعمال و أفعال مختلف جوارح و اعضاء بدن نظرى بيفكنيم .
نفس ناطقه در قوّهء بينائى إعمال رؤيت مىكند و در قوّهء شنوائى اعمال سمع و در قوّهء ذائقه اعمال ذوق ، و همينطور در تمام قوى و اعضاء همان عمل و فعلى را كه از آن جارحه و عضو برمىآيد اعمال مىكند و ادراك مىكند ، و هيچكدام با يكديگر تصادم و تعارض ندارد و در كار ديگرى اخلال و خدشه وارد نمىسازد . و كذلك در إعمال قواى باطنيّه در غريزهء عاقله و مفكّره به صورت يك انسان حكيم و متعقّل جلوه مىكند و در غريزه شهوت به صورت يك فرد شهوى و در غريزه غضب به شكل يك فرد غضبناك و خطرناك و قسىّ القلب و در غريزه رأفت و عطوفت در قالب يك انسان رؤوف و عطوف ، و همينطور . . . درحاليكه در تمام اين احوال مختلفه و مراتب متفاوته انسان يكى است و نفس ناطقه او واحد است و به دو يا سه و چهار تقسيم نمىشود ، ولى ظهورات او متفاوت است .
ارادهء پروردگار نيز در ظروف مختلف و مظاهر متفاوت فرق مىكند . در حضرت موسى به صورت پيامبر اولواالعزم و صاحب تشريع و كتاب و قانون و
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 343
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٣٤٣