خضر مىبايست در تحت شريعت حضرت موسى قرار گرفته باشد ، نه اينكه بالاتر از او و فوق مرتبه او واقع شده باشد . و آيا ممكن است تصوّر شود كه حضرت موسى با اين رتبه و مقام رسالت از حقيقت اعمال و كردار حضرت خضر بىاطّلاع باشد و نسبت به او جاهل بشمار رود ؟ ! و رتبهء حضرت خضر از نقطه نظر سعهء وجودى و علمى بر او ترجيح داشته باشد ؟ قطعاً مسأله خلاف اين است و با مقام و مرتبه اولواالعزم بودن او سازگار نيست .
ثالثاً : در آيه اشاره به عدم تحمّل مشاهدهء اين وقايع توسّط حضرت موسى شده است ، نه اشاره به جهل و عدم علم به واقع . به عبارت ديگر : اگر عدم تحمّل حضرت موسى به مرتبه جهل و عدم اطّلاع بر واقع و نفس الأمر اين قضايا برمىگشت ، ديگر پس از توضيح حضرت خضر و انكشاف حقيقت و لُبّ مطلب براى حضرت موسى ، چرا خضر بايد حساب خود را از او جدا كند و او را قابل و سزاوار براى همراهى و مصاحبت خود نداند و از او جدا گردد ؟ وقتى مسأله براى حضرت موسى روشن شده باشد ، ديگر مشاهدهء امثال اين قضايا چه ضررى براى او دارد ، و چه اشكالى در راه و مسير او بوجود مىآورد ؟ و آيا اگر ما به جاى حضرت موسى بوديم ( و ليكن نقصان ما نه از جهت محدودهء تكليف و سِعهء وجودى اشراف بر عالم مشيّت و نزول ارادهء حضرت حقّ مىبود ، بلكه از ناحيهء جهل و عدم اطّلاع بر حقائق و وقايع بود ) باز نسبت به كارهاى حضرت خضر ايراد وارد مىكرديم و اعتراض مىنموديم ؟ خير ! زيرا اعتراض و ايراد به مرتبه جهل برمىگردد ؛ امّا چنانچه در آيه ( حضرت خضر ) مىفرمايد :
( وَ كَيْفَ تَصْبِرُ عَلى ما لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْراً ) . « چگونه صبر خواهى نمود بر چيزى كه بر آن خبرويّت و احاطه ندارى ؟ » مقصود و منظور عدم احاطهء وجودى در مقام تشريع و تربيت است ، نه در مقام علم و اطّلاع بر وقايع غيب و پشت پرده .
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 341
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٣٤١