نموده دو تا نيست بلكه يكى است ؛ و قابل تشكيك و حدس و تخمين نيست ، بلكه قطعى و بتّى است و دو برنمىدارد و احتمال ديگرى نمىدهد . و يا اگر بگويد : اين كار را انجام بده ، يعنى همين و بس ! و ديگر هيچ ! و اين است همان معناى حديثى كه قبلًا گذشت : « من سمع و بصر و لسان فردى خواهم شد كه اطاعت مرا كند و به عبوديّت من در آيد » .
ساير افراد در ارتباط با افكار و امورات شخصيّه و اجتماعيّه خود بايد راهى بس طولانى براى رسيدن به نتيجه بپيمايند و مقدّماتى را پشت سر بگذارند و قضايا و قياساتى را به دنبال هم ترتيب دهند و مشورتها و صلاحديدهائى را به كار بندند ، تازه به نتيجهء درست برسند يا نرسند . اين همه خطا و اشتباه و خلاف كه ما از بشر مشاهده مىكنيم از چه باب است ؟ مگر اين اشتباهات تمامى از بىتوجّهى و بىدقّتى و بىاعتنائى رخ مىدهد ؟ خير ! چه بسا انسان كاملًا به همهء جوانب و شرائط و احوال يك مطلب به دقّت توجّه مىكند ، و تا جائى كه سعهء وجودى و ظرفيّت عقلانى او اجازه مىدهد در اطراف يك موضوع مىانديشد ، ولى باز مسأله بر خلاف انتظار و توقّع حاصل مىشود ، و چه بسا اشتباهات و خطاهاى جبرانناپذير براى انسان پيش خواهد آمد .
اين اشتباهاتى كه براى اصناف مختلف مردم حاصل مىشود با دقّت كافى و رعايت همهء جوانب ، همه و همه برگشتش به نقصان وجودى و محدوديّت سعهء اطّلاع و إشراف بر حقيقت أمر است .
آن خطائى كه يك مهندس مرتكب مىشود و موجب مىشود ساختمانى فرو ريزد و يا پُلى واژگون شود و عدّهاى به هلاكت برسند ناشى از عدم إشراف او به همهء جوانب مسأله است ، و يا طبيبى كه با اشتباه خود موجب هلاكت و مرگ مريضى شود به همين اصل برمىگردد ؛ درحاليكه هيچكس متعمّداً و از
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 329
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٣٢٩