شاخصهء پنجم : نفس عارف بالله و فعل و تدبير او عين اراده و تدبير حضرت حقّ است
پنجمين خصوصيّت از خصوصيّات عارف بالله و ولىّ كامل الهى اينست كه : نفس او به واسطهء فناء در ذات حضرت حقّ عين تجلّى حقّ شده است ، و فعل او فعل حقّ و تدبير او تدبير حقّ است .
اين مسأله گرچه در صفحات گذشته با عباراتى متفاوت بحث شده است ، امّا مناسب ديدم بطور يك فصل جداگانه در اطراف آن قدرى توضيح دهم . زيرا ادراك صحيح اين مطلب و شناخت نسبتاً درست از اين مسأله مىتواند مفتاح و كليد اساسى سعادت و فلاح انسان در طىّ طريق و باز شدن درهاى فيض و لطف پروردگار باشد . معرفتى كه انسان سالك را از وقوع در مهالك و دام ابالسه و شياطين و اغواء مدّعيان راه محفوظ مىدارد و بين حقّ و باطل و مجاز فرق مىگذارد و سره را از ناسره تشخيص مىدهد و گوهر ناب را از خرمهره باز مىشناسد .
در فعل و خلق حوادث ، مصلحت در مرتبهء متأخّر قرار گرفته است
چنانچه تا حدودى بيان اين مطلب گذشت كه : ذات حضرت حقّ در فعل و خلق حوادث به تفكّر و تأمّل و إعمال رويّه نيازى ندارد ، و افعال او بر اساس انطباق با مصالح واقعيّه نمىباشد ؛ بلكه مصلحت در مرتبهء متأخّر از فعل و خلقت حقّ قرار گرفته است نه در مرتبهء مقدّم . و به عبارت ديگر : چنانچه در افعال و كردار ما مصلحت بعنوان علّت غائى تلقّى مىشود ، در افعال پروردگار جنبهء علّى