است . براى ما در مرتبه نخست نيّت و خواست ما مطرح است ، و در ضمن هم براى خالى نبودن عريضه تصنّعاً و مجازاً مىگوئيم : هر چه خواست تو باشد ! امّا براى عارف در مرتبه اوّل خواست و ارادهء حقّ مطرح است ، و در ضمن نيّت و ميل به آن مطلب در راستاى مشيّت حقّمطرح مىشود . و اينست فرق بين عارف كامل و ساير افراد از هر دسته و گروه و هر درجه از درجات كمال .
اعجاب نفس در صبر نمودن بر مشكلات نوعى ديگر از خطرات طريق است
و در بعضى از موارد مطلب عكس مىشود . يعنى نفس در حالتى قرار مىگيرد كه از اينكه خدا او را در ابتلاء و شدّت و ضيق و تنگدستى قرار دادهاست مبتهج و مسرور است ، و بر خود مىبالد و خود را بدين وسيله مورد توجّه و نظر حضرت حقّ مشاهده مىكند . و از اينكه به جهت اين موضوع زبانش به شكوه و گلايه و قلبش به اعتراض نيامده است خرسند و مفتخر است ، و نمىخواهد از اين حالت خارج شود و همانند افراد عادى وضعيّت متعارف پيدا كند . اين حالت نيز از التذاذات نفس و وساوس شيطان است ، و ناشى از خود بزرگبينى و جلوه نمائى نفس است . اين شخص در اين حالت اراده و مشيّت حقّ را نمىنگرد ، بلكه نفس خود را مىبيند كه چگونه در مقابل مشكلات با قامتى رسا و سربلند ايستاده و خم به ابرو نمىآورد ! و همچون ديگران زبان به اعتراض نمىگشايد ، و در مقابل اراده و مشيّت پروردگار خاضع و خاشع است ! او خدا را نمىبيند ، جلوههاى نفس و ذات خود را مىبيند ؛ چشمان او از ادراك نور حقّ كور گشته است و به ظلمت و كدورت نفس خو گرفته و آن را نور و بهاء و بهجت مىپندارد . او ظهور را مشاهده نمىكند ، بلكه بر مظهر و تعيّن معتكف شده است . پس اين حالت يك حالت رحمانى نيست بلكه شيطانى است . حالت رحمانى اين است كه در عين صبر و تحمّل و بردبارى ، هر لحظه تغيير و تحوّلى براى او رخ دهد برايش فرقى نكند و او را از جانب حقّ بداند ؛ درست مانند مسائلى كه حدّ و وقت و امَدى برايشان در نظر مىگيرند و پس از انقضاء امَد و