چونانكه گاو زمين را شخم مىزند ؛ و بدين جهت به شكافندهء علوم اوّلين و آخرين موصوف گشت . [ 1 ]
امّا در ساير مكاتب براى رفع گرفتارى و مرض ديده مىشود كه إعمال رويّه و اراده مىكنند ؛ و براى رفع گرفتاريها و شدائد با توسّلات منافى با مقام رضا و تسليم به دفع آن اقدام مىكنند . و به هر طريقى مىخواهند اين تقدير را از خود و دوستان خود بگردانند و خود را در رفاه و خوشى و انبساط قرار دهند . تو گوئى فقط مرض و گرفتارى و شدّت براى غير است و آنان بايد از اين مسأله مستثنى شوند ؛ و به عبارت معروف مرگ براى همسايه است نه اهل خانه .
عبادت بايد براى خدا باشد ، امّا كيفيّت آن و شكل آن ديگر فرق ندارد . نماز بايد براى خدا باشد ، چه در حال صحّت و استقامت و چه در حال مرض . انسان نبايد در حال مرض از خدا بخواهد كه به او قوّت و قدرت ببخشد تا نماز را به حال استقامت و صحّت بخواند ؛ و در حال تيمّم نبايد از خدا بخواهد كه طهارت مائيّه و با آب را نصيب او كند . در حال صحّت ، خدا طهارت با آب و نماز در حال استقامت را خواسته ، و در حال مرض طهارت با تيمّم را اراده كرده است . در هر دو حال انسان نبايد فرقى بگذارد . عبد بايد در مقام عبوديّت فقط خواست و ارادهء مولى را انجام دهد ، و از خود اظهار نظر و سليقه نداشته باشد . مثل كسى كه در حال سفر نماز را تمام مىخواند و مىگفت : من نمىخواهم در سفر راحتى در عبادت را براى خود قرار دهم ! اين نماز باطل است ، زيرا مولى در سفر نماز را شكسته و در حضر تمام خواسته است و فضولى در كار او برنمىدارد .
داستان حجّ نمودن مرحوم آية الله سلطان آبادى
مرحوم والد رضوانالله عليه مىفرمودند : يكى از بزرگان و صلحاء و معاريف نجف مرحوم آيةالله حاج ميرزا فتحعلى سلطان آبادى بود . مردى بود
هامش
[ 1 ] - مسكّن الفؤاد ، ص 82