سرگردانى قرار دهى ؟ مانند فردى ديگر و عالمى ديگر در يكى از شهرستانها كه به مردم وعده مىداد كه پس از جنگى كه در منطقه در گرفته است حضرت ظهور خواهند كرد ، و وقتى خلاف آن ثابت شد گفته بود : بدا حاصل شده است ، و موعد را به وقت ديگرى موكول نموده بود . و عجب از اين خلق عوام و بىتدبّر و بىادراك كه هنوز به اين سخنها دل خوش مىكنند و هنوز پاى صحبت اينان مىنشينند ، و با اينكه دروغ و خلافش ثابت شده است باز دست از سر اينها برنمىدارند و از دور اين افراد كنار نمىروند !
در علم حضرت حقّ هيچگونه تغيّر و تحوّلى راه ندارد
توجّه به اين نكته بسيار حياتى است كه مراتب حقائق اشياء در سلسلهء علل وجودى آنها متفاوت است . حقيقت وجود در مقام ظهور و بروز بواسطهء اسم « مريد » در سلسلهء عِلل فاعلى و صورى خود تشخّص و تعيّن پيدا مىكند ، و به هر مرتبه از مراتب ظهور مىرسد آن مرتبه حكم علّت فاعلى براى مرتبه و مرحلهء بعد مىشود ، تا اينكه به مرتبه شهادت و تعيّن مادّى بمنصّه ظهور برسد و وجود عينى خارجى در عالم مادّه و صورت پيدا نمايد . اين از نقطه نظر تطوّر و تحوّل وجود بالصّرافه و بسيط در عالم اعيان و تشخّصات خارجى است .
و امّا از نقطه نظر علم حضرت حقّ به اين تطوّرات و تحوّلات و اشراف حضورى ذات حضرت پروردگار بر آثار و لوازم و ضلال مترشّحه و متنازله از مرتبه ذات بايد اذعان نمود : در آنجا هيچ تغيير و تحوّلى راه ندارد ، و حقيقت علميّه پروردگار نسبت به جميع اين تحوّلات و تغيّرات خود هيچگاه تغيير وتبديل برنمىدارد و صورت علميّهاى جاى خود را به صورت علميّهء ديگر نمىدهد و صورت اولى از صفحه علم ربوبى محو نمىگردد . بلكه تمام صور در مرتبه عينيّت حقيقيّه خودشان كه همان مرتبهء علّيّت وجود خارجى در عالم اعيان و شهادت است ، و يا در مرتبهء مُبدعات و امور مجرّده و عقلانى و نورانى است به يك منوال و به يك درجه و به يك مرتبه حضور و ثبوت ازلى دارد و هيچگونه